Tình Yêu Là Một Thực Đơn, Không Phải Năm Lối
Ngôn Ngữ
Những mối quan hệ bền vững cần đến sự đa dạng, sự thấu hiểu phản hồi và sự nuôi dưỡng, chứ không chỉ đơn thuần là sự thông thạo một ngôn ngữ tình yêu duy nhất.
Tác giả: Emily Impett
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Bài liên hệ: VALENTINE
Trong hơn ba thập kỷ qua, ý tưởng
về các “ngôn
ngữ tình yêu” đã mang đến cho các cặp đôi một lời hứa hẹn đơn giản:
Nếu bạn có thể thấu hiểu “ngôn ngữ” của bạn đời và nói ngôn ngữ đó một cách lưu
loát, những biểu hiện tình yêu của bạn cuối cùng sẽ chạm đến họ. Phép ẩn dụ này
rất trực quan, dễ chịu và cực kỳ phổ biến. Hàng triệu người đã làm các bài trắc
nghiệm, tự gắn nhãn cho bản thân và nỗ lực hết mình để tình yêu của họ được đón
nhận.
Thế nhưng, nhiều cặp đôi nhận
ra rằng ngay cả sau khi đã học được ngôn
ngữ tình yêu giả định của nhau, họ vẫn cảm thấy có điều gì đó không ổn.
Nghiên cứu cho thấy họ có thể đang “nói” đúng ngôn ngữ nhưng lại không cảm nhận
được tình yêu sâu sắc hoặc sự hài lòng. Hoặc họ có thể cảm thấy được yêu thương
trong khoảnh khắc này nhưng lại bị bỏ rơi ở khoảnh khắc khác, bất chấp việc đối
phương không hề thay đổi ý định. Những nỗi thất vọng này đặt ra một câu hỏi quan
trọng: Điều gì sẽ xảy ra nếu vấn đề không phải là chúng ta đang nói sai ngôn ngữ,
mà là chúng ta đang sử dụng sai hoàn toàn phép ẩn dụ?
Điều gì sẽ xảy ra nếu tình yêu
hoàn toàn không phải là một ngôn ngữ để chúng ta thấu hiểu một cách tốt nhất? Một
góc nhìn thay thế — vốn dựa trên nhiều thập kỷ của khoa học về mối quan hệ — gợi
ý rằng tình yêu nên được hiểu như một thực đơn, mang đến cho các cặp đôi nhiều
cách thức khác nhau để thể hiện sự quan tâm, thay vì chỉ là một phương thức duy
nhất cần phải thành thạo. Những mối quan hệ lành mạnh, giống như những cơ thể
khỏe mạnh, không thể phát triển tốt chỉ dựa vào một thành phần duy nhất. Chúng
đòi hỏi một loạt các chất dinh dưỡng thiết yếu, được cung cấp một cách linh hoạt
và điều chỉnh theo thời gian.
Sự thay đổi tư duy này — từ
ngôn ngữ sang thực đơn — không hề phủ nhận trải nghiệm của mọi người khi cảm thấy
đặc biệt xúc động trước những hành động yêu thương cụ thể. Thay vào đó, nó định
khung lại những trải nghiệm đó theo một cách chính xác hơn, bao quát hơn và cuối
cùng là hữu ích hơn trong việc duy trì sự kết nối lâu dài.
Góc nhìn "thực đơn tình yêu" này nhấn mạnh
vào sự linh hoạt thay vì sự cứng nhắc của các nhãn dán cố định.
Nhưng chính những điểm mạnh này
lại là nơi mà phép ẩn dụ đó bị sụp đổ. Việc định khung tình yêu như một ngôn ngữ
đã khuyến khích một lối logic mang tính thu hẹp: đó là ý tưởng cho rằng có một
cách "đúng đắn" duy nhất để thể hiện sự quan tâm đến bạn đời, và những
nỗ lực đầu tư vào nơi khác có thể sẽ không được ghi nhận. Nó gợi ý về sự bất biến,
coi các sở thích như những đặc điểm cố định thay vì những nhu cầu luôn thay đổi.
Và nó khuyến khích sự rập khuôn (matching): quan niệm cho rằng thành công phụ
thuộc vào việc điều chỉnh sự quan tâm của bạn sao cho khớp với "ngôn ngữ"
của bạn đời, chứ không phải là việc phản hồi một cách linh hoạt trước những gì
họ thật sự cần trong từng khoảnh khắc cụ thể.
A- Những
Điều Nghiên Cứu Tiết Lộ Về Cảm Giác Được Yêu Thương
Khoa học về mối quan hệ phác thảo
nên một bức tranh hoàn toàn khác. Khi các nhà nghiên cứu tìm hiểu về cách con
người thực sự trải nghiệm tình yêu trong các mối quan hệ của họ, ba mô hình nhất
quán sau đây sẽ lộ diện.
1- Hầu hết mọi người đều trân trọng nhiều
hình thức yêu thương khác nhau, chứ không chỉ một. Khi chúng tôi yêu cầu mọi người đánh giá mức độ ý
nghĩa của các biểu hiện tình yêu khác nhau — chẳng hạn như sự trìu mến, sự hỗ
trợ, thời gian bên nhau, sự khích lệ hoặc sự giúp đỡ khi gặp căng thẳng — họ có
xu hướng đánh giá cao tất cả những điều đó. Rất ít người chỉ trân trọng duy nhất
một kiểu hành vi yêu thương một cách nhất quán trong khi coi những kiểu khác là
không quan trọng. Trên thực tế, khi mọi người bị buộc phải chọn một phong cách
yêu thương "chính" duy nhất, lựa chọn của họ thường không khớp với
cách họ phản hồi khi từng hình thức được đo lường một cách độc lập. Điều này gợi
ý rằng các sở thích trong tình yêu không phải là một trò chơi có tổng bằng
không (zero-sum). Chúng ta không ngừng cần sự hỗ trợ về mặt cảm xúc chỉ vì
chúng ta thích sự âu yếm thể xác, cũng giống như chúng ta không ngừng cần
protein [1] chỉ vì chúng ta thích
carbohydrate vậy.
[1] Protein (hay còn gọi
là chất đạm) là một trong ba nhóm chất dinh dưỡng vĩ mô thiết yếu đối với
sự sống của con người, bên cạnh carbohydrate (chất đường bột) và lipid
(chất béo).
2- Cảm
giác được yêu thương phụ thuộc vào sự thấu hiểu phản hồi nhiều hơn là sự trùng
khớp. Yếu tố dự báo mức độ hài lòng
trong một mối quan hệ không phải là việc bạn đời của bạn có thể hiện tình yêu
theo một cách cụ thể mà bạn ưa thích hay không, mà là liệu họ có thấu hiểu
và phản hồi (responsive) trước các nhu cầu của bạn, có thật sự chú tâm vào
việc tương tác và sẵn lòng bày tỏ sự quan tâm trong mọi hoàn cảnh hay không.
Tình yêu không phai nhạt khi các cặp đôi không thể hiện sự quan tâm, mà nó lụi
tàn khi họ không nhận ra đối phương đang cần sự quan tâm nào. Một người bạn đời mang hoa về nhà vào mỗi thứ
Sáu có thể đang “nói” một ngôn ngữ tình yêu, nhưng nếu họ không nhận ra những
lúc người bạn đời của mình đang bị quá tải, đang đau buồn hoặc đang âm thầm xa
cách, thì cử chỉ đó có thể bắt đầu mang lại cảm giác sáo rỗng. Các cuộc phỏng
vấn gần đây cho thấy những hành động nỗ lực nhỏ bé nhưng nhất quán — chẳng hạn
như ghi nhớ những sở thích của bạn đời hoặc làm một điều gì đó ý nghĩa mà không
cần được nhắc nhở — đều được trải nghiệm như một sự khẳng định tình cảm sâu sắc,
ngay cả khi chúng không gắn liền với ngôn ngữ tình yêu "ưa thích" của
người kia.
3- Tình yêu mở ra theo từng tình huống, chứ
không phải các nét tính cách.
Những điều mang lại cảm giác được yêu thương trong một mối quan hệ thường dịch
chuyển khi cuộc sống tiếp diễn. Một cặp đôi ở độ tuổi 20 có thể cảm thấy được
yêu thương nhất thông qua những chuyến phiêu lưu cùng nhau và khoảng thời gian
chất lượng bên nhau; trong khi chính họ nhiều năm sau đó — khi phải đối mặt với
công việc áp lực, trách nhiệm chăm sóc gia đình hoặc các thách thức về sức khỏe
— lại có thể trân trọng sự giúp đỡ thiết thực hoặc sự an ủi về mặt cảm xúc. Sau
một trận bạo bệnh, một sự mất mát, hoặc một khoảng thời gian phải xa cách về mặt
địa lý, những biểu hiện tình yêu từng được coi là đủ đầy có thể sẽ không còn
đáp ứng được nhu cầu của đối phương nữa.
Theo cách này, các nhu cầu
trong mối quan hệ không phải là các nét tính cách cố định mà là những phản ứng
sống động trước các hoàn cảnh trong cuộc sống của con người. Bất kỳ khuôn mẫu
nào xem sở thích tình yêu là các đặc tính
tĩnh hay cố định đều có nguy cơ làm phẳng đi sự phức tạp này.
B- Một Phép
ẩn Dụ Tốt Hơn: Tình Yêu Là Một Thực Đơn
Một phép ẩn dụ chính xác hơn sẽ
trông như thế nào? Hãy tưởng tượng tình yêu không phải là một ngôn ngữ mà bạn
phải học cách nói và giải mã, mà là một thực đơn mà bạn quay trở lại xem xét hết
lần này đến lần khác. Trong cách định khung này, các biểu hiện tình yêu khác
nhau giống như các chất dinh dưỡng khác nhau. Một số chất dinh dưỡng có thể
quan trọng hơn vào những thời điểm nhất định. Việc phụ thuộc quá nhiều vào một
món "ưa thích" duy nhất có thể khiến các nhu cầu khác không được đáp ứng.
Sự khỏe mạnh đến từ sự cân bằng, chứ không phải từ việc nói một ngôn ngữ duy nhất
với sự lưu loát hoàn hảo.
Bạn có thể yêu thích món tráng
miệng, nhưng bạn không thể phát triển khỏe mạnh nếu chỉ ăn mỗi món tráng miệng.
Bạn có thể ưa thích protein, nhưng bạn vẫn cần có chất xơ và vitamin. Tương tự
như vậy, bạn có thể đặc biệt trân trọng những lời khẳng định bằng lời nói,
nhưng nếu thiếu đi lòng tin, sự chăm sóc trong những thời khắc gian nan, niềm
vui chung hay trách nhiệm giải trình, thì chỉ riêng lời khẳng định sẽ không thể
duy trì sự thân mật. Phép ẩn dụ này xóa bỏ áp lực phải “làm đúng một cách tuyệt đối.”
Thay vì hỏi: "Mình có đang nói đúng ngôn ngữ của bạn đời
không?", các cặp đôi có thể đặt ra những câu hỏi mang tính kiến tạo
hơn: "Mối quan hệ của chúng ta đang
cần thêm điều gì vào lúc này? Những hình thức quan tâm nào mà chúng ta đang bỏ
bê? Làm thế nào để chúng ta có thể mở rộng — chứ không phải thu hẹp — những
cách thức mà chúng ta hiện diện và hỗ trợ lẫn nhau?"
C- Mở Rộng
Thực Đơn: Chúng Ta Thể Hiện Tình Yêu Theo Nhiều Cách Hơn Là Chỉ Có Năm [Ngôn
Ngữ Tình Yêu]
Khi chúng tôi yêu cầu mọi người
tự mô tả bằng từ ngữ của chính họ về cách họ trao đi và nhận lại tình yêu — một
thực đơn mở rộng đã lộ diện. Bên cạnh những biểu hiện quen thuộc như sự trìu mến,
những món quà hay khoảng thời gian bên nhau, mọi người còn mô tả tình yêu là sự
hiện diện sẻ chia về mặt cảm xúc khi cuộc sống gặp khó khăn, sự khích lệ đối với
các mục tiêu cá nhân của bạn đời, và việc dám chịu trách nhiệm khi mọi thứ đi
sai hướng. Họ cũng mô tả những trải nghiệm về sự vui vẻ, niềm vui chung và các
hình thức chăm sóc thiết thực giúp nâng đỡ hạnh phúc thường nhật. Điều quan trọng
không kém là nhiều người mô tả họ cảm thấy được yêu thương khi được chào đón
vào vòng tròn bạn bè, gia đình và cộng đồng của bạn đời.
Những hình thức yêu thương này
thường có ý nghĩa sâu sắc — đôi khi còn hơn cả những danh mục kinh điển — nhưng
chúng lại hiếm khi được nhấn mạnh trong các khuôn mẫu phổ biến. Thế nhưng,
chúng lại chính xác là những hành vi giúp duy trì lòng tin, khả năng phục hồi
và sự hài lòng trong các mối quan hệ thân mật.
D- Tại Sao
Thực Đơn Lại Mang Tính Bao Hàm Rộng Rãi Hơn Ngôn Ngữ
Một thế mạnh khác của phép ẩn dụ
thực đơn là nó mang tính bao hàm rộng rãi hơn về mặt văn hóa và các mối quan hệ
(inclusive). Khuôn mẫu về các ngôn
ngữ tình yêu vốn ra đời từ một bối cảnh tương đối hạn hẹp và phản ánh những
giả định cụ thể về các mối quan hệ — thường ưu tiên tính độc tôn trong tình cảm
lãng mạn, các vai trò giới truyền thống và các hình thức thể hiện trực tiếp.
Nhưng đời sống tình cảm của con
người lại đa dạng hơn thế rất nhiều. Đối với một số cặp đôi, tình yêu có nghĩa
là cổ vũ nhau từ hai con đường song song; với những người khác, đó lại là việc
phân chia trách nhiệm và cùng nhau gánh vác gánh nặng cuộc sống. Những người bạn
đời thuộc nhóm đa dạng thần kinh (neurodivergent) có thể nhận thấy rằng việc đụng
chạm, trò chuyện hay dành thời gian bên nhau đòi hỏi những hình thức điều phối
và chăm sóc khác biệt. Và khi bệnh tật, khuyết tật hoặc trách nhiệm chăm sóc xuất
hiện, tình yêu thường dịch chuyển từ những cử chỉ lớn lao sang sự đáng tin cậy,
tính linh hoạt và sự hiện diện bên nhau.
Một thực đơn cho phép sự đa dạng
này tồn tại. Nó không đòi hỏi phải xác định một hình thức chăm sóc chính duy nhất,
cũng không xem các biểu hiện khác là thứ yếu hay tùy chọn.
E- Khi Các
Ngôn Ngữ Tình Yêu Trở Nên Hạn Chế
Mặc dù ý tưởng về các ngôn ngữ
tình yêu ban đầu được đưa ra nhằm thúc đẩy sự thấu hiểu, nhưng đôi khi nó có thể
phản tác dụng theo những cách rất tinh vi. Một số cặp đôi có thể sử dụng các
nhãn dán ngôn ngữ tình yêu để né tránh sự thấu hiểu phản hồi: câu nói “Đó không phải là ngôn ngữ tình yêu của tôi”
trở thành lý do để từ chối nỗ lực, thích nghi hoặc trưởng thành. Những người
khác lại có thể trở nên quá tập trung vào sự trùng khớp, lo lắng rằng sự không
tương thích về ngôn ngữ tình yêu là dấu hiệu của những vấn đề sâu sắc hơn trong
mối quan hệ, bất chấp việc không có bằng chứng nào cho thấy bản thân sự trùng
khớp dự báo sự thành công của một mối quan hệ. Và một số người có thể bắt đầu
đánh giá thấp sự quan tâm không phù hợp với nhãn dán của họ, vô tình bỏ qua những
hành động ý nghĩa chỉ vì chúng không được thể hiện dưới hình thức "đúng
chuẩn".
Phép ẩn dụ thực đơn đã phá vỡ
những cái bẫy này một cách nhẹ nhàng bằng cách nhấn mạnh rằng tình yêu không phải
là sự chuyên môn hóa, mà là sự thấu hiểu và phản hồi linh hoạt trên mọi phương
diện. Điều quan trọng không phải là sự quan tâm đó có khớp với một danh mục nào
đó hay không, mà là liệu nó có đáp ứng được một nhu cầu thực tế hay không.
F- Thực
Hành Tình Yêu Như Một Chế Độ Dinh Dưỡng Cân Bằng
Điều này sẽ trông như thế nào
trong cuộc sống thường nhật?
Trong thực tế, thay vì hỏi câu:
“Ngôn ngữ tình yêu của anh/em là gì?”,
các cặp đôi có thể đặt ra những câu hỏi mở và mang tính khơi gợi hơn: "Khi nào anh/em cảm thấy được em/anh hỗ trợ
nhiều nhất? Dạo gần đây anh/em cảm thấy đang thiếu vắng điều gì? Những hình thức
quan tâm nào là khó nhất để chúng ta trao đi hoặc nhận lại?". Những
câu hỏi này mở đường cho những sắc thái cảm xúc và sự thay đổi, giúp chuyển dịch
sự tập trung từ các nhãn dán cố định sang những trải nghiệm sống thực tế.
Thực hành tình yêu như một chế độ dinh dưỡng
cân bằng cũng đồng nghĩa với việc xây dựng một biên độ quan tâm đa dạng hơn là
cố gắng theo đuổi sự hoàn hảo.
Không ai có thể xuất sắc ở mọi hình thức chăm sóc, và mục tiêu hướng tới không
phải là sự thuần thục, mà là sự sẵn lòng trao đi những kiểu yêu thương khác
nhau theo thời gian. Trong nghiên cứu của chúng tôi, những người tự nhận định bản
thân một cách mạnh mẽ với một "ngôn ngữ tình yêu ưa thích" duy nhất
thường có xu hướng cảm thấy ít hài lòng hơn với mối quan hệ của mình, đồng thời
ít chắc chắn hơn về sự quan tâm của bạn đời. Điều này gợi ý rằng các sở thích cứng
nhắc có thể là phản chiếu của những nhu cầu chưa được đáp ứng hoặc của sự kém
linh hoạt.
Các sở thích cá nhân vẫn luôn
có giá trị riêng. Chúng có thể cung cấp những thông tin hữu ích về việc hình thức
chăm sóc và tình cảm nào sẽ dễ dàng chạm đến đối phương mạnh mẽ nhất. Thế
nhưng, chúng hoạt động hiệu quả nhất khi được coi là những chỉ dẫn chứ không phải
là các quy tắc khuôn mẫu — giúp các cặp đôi quyết định nên đầu tư nỗ lực vào
đâu mà không làm lu mờ đi những hình thức nuôi dưỡng khác mà một mối quan hệ
luôn cần có.
G- Tình
Yêu Là Sự Quan Tâm Liên Tục
Có lẽ ý nghĩa quan trọng nhất của
phép ẩn dụ thực đơn chính là điều này: Tình yêu không phải là một bài toán dịch
thuật một lần để giải quyết, mà là một sự thực hành quan tâm liên tục. Các
mối quan hệ phát triển mạnh mẽ không phải vì hai người hoàn toàn trùng khớp với
nhau, mà vì họ luôn duy trì sự chú ý, linh hoạt và thấu hiểu phản hồi khi các
nhu cầu tiến triển theo thời gian. Chúng
sẽ thăng hoa khi tình yêu được đối xử không phải như một phong cách cố định, mà
như một hệ thống sống — một hệ thống luôn đòi hỏi sự nuôi dưỡng, điều chỉnh và
đổi mới.
Khi chúng ta ngừng tự hỏi liệu
mình có đang nói đúng ngôn ngữ hay không và bắt đầu hỏi liệu mình có đang mang
lại một biên độ chăm sóc giàu dinh dưỡng hay không, chúng ta sẽ mở ra cánh cửa
dẫn đến sự kết nối sâu sắc hơn. Hóa ra, tình yêu không nằm ở sự lưu loát. Đó là
việc lựa chọn những gì mối quan hệ cần từ thực đơn.
https://greatergood.berkeley.edu/article/item/love_is_a_menu_not_five_languages
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét