MỐI QUAN HỆ LÀNH MẠNH

 

Làm Thế Nào Để Biết Bạn Có Đang ở Trong Một Mối Quan Hệ Lành Mạnh Hay Không - Sự Tin Tưởng, Cởi Mở, Tôn Trọng Và Tình Cảm Là Những Yếu Tố Cốt Lõi

How to Know If You Are in a Healthy Relationship
Trust, openness, respect, and affection are key

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Kendra Cherry, MSEd, Thạc sĩ Giáo dục (MSEd)
Kendra Cherry là một chuyên gia phục hồi chức năng tâm lý xã hội, nhà giáo dục tâm lý học, và là tác giả của cuốn sách "Everything Psychology Book" (Cuốn sách về mọi điều trong tâm lý học).

 ***

Những điều cần nhớ

- Sự tin tưởng, cởi mở, tôn trọng và tình cảm là chìa khóa của một mối quan hệ lành mạnh.
- Mối quan hệ lành mạnh cho phép bạn được là chính mình và duy trì bản sắc cá nhân.
- Mối quan hệ lành mạnh được xây dựng dựa trên sự giao tiếp tốt và tính công bằng.

• Bài liên hệ: VALENTINE

Mối quan hệ lành mạnh được xây dựng dựa trên sự tin tưởng, cởi mở, tôn trọng và tình cảm. Những phẩm chất này thúc đẩy sự phát triển của mỗi cá nhân, đồng thời tăng cường sự hỗ trợ và thấu hiểu lẫn nhau. Việc nhận biết những đặc điểm cốt lõi này có thể giúp bạn đánh giá và nuôi dưỡng các mối quan hệ trong cuộc sống của mình.

1- Những Câu Hỏi Để Đánh Giá Mức Độ Lành Mạnh Của Mối Quan Hệ

Nghiên cứu đã liên tục chỉ ra rằng các mối quan hệ xã hội tốt đẹp đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe tối ưu, cả về mặt tinh thần lẫn thể chất. Các nghiên cứu cho thấy những người có mối quan hệ lành mạnh thường có xu hướng thực hiện các hành vi có lợi cho sức khỏe và có kết quả sức khỏe tốt hơn. Họ thường cũng có tuổi thọ cao hơn.

Không có mối quan hệ nào là hoàn hảo, mỗi mối quan hệ đều là sự pha trộn giữa các đặc điểm lành mạnh và không lành mạnh. Mặc dù mọi người thường dành nhiều thời gian để thảo luận về cách nhận biết một mối quan hệ độc hại, nhưng họ lại không nhất thiết thảo luận về những yếu tố cấu thành nên một mối quan hệ lành mạnh.

Khi đánh giá mức độ lành mạnh trong mối quan hệ của mình, việc tự hỏi bản thân những câu hỏi sau đây sẽ rất hữu ích:

- Hai bạn có tin tưởng lẫn nhau không?
- Hai bạn có tôn trọng nhau không?
- Hai bạn có ủng hộ các sở thích và nỗ lực của nhau không?
- Hai bạn có trung thực và cởi mở với nhau không?
- Bạn có thể duy trì được bản sắc cá nhân của mình không?
- Hai bạn có trò chuyện về cảm xúc, hy vọng, nỗi sợ hãi và ước mơ của nhau không?
- Hai bạn có cảm nhận và thể hiện sự yêu mến cũng như tình cảm dành cho nhau không?
- Trong mối quan hệ của bạn có sự bình đẳng và công bằng không?

Mỗi người đều có những nhu cầu khác nhau trong một mối quan hệ. Ví dụ, một số người có nhu cầu cao hơn về sự cởi mở và tình cảm so với những người khác. Trong các mối quan hệ lành mạnh, nhu cầu của mỗi người đều được đáp ứng.

Liên hệ: Hiểu rõ hơn về ai đó qua 50 câu hỏi này [Get to Know Someone Better Through These 50 Questions]

2- Các Đặc Điểm Của Một Mối Quan Hệ Lành Mạnh

Mặc dù mỗi mối quan hệ đều có những nét độc đáo riêng, nhưng vẫn có một số đặc điểm giúp phân biệt giữa một kết nối giữa người với người lành mạnh và một mối quan hệ không lành mạnh. Dưới đây là một vài khía cạnh cần cân nhắc.

a- Sự tin tưởng

Sự tin tưởng là một thành phần cốt lõi của các mối quan hệ lành mạnh. Nghiên cứu cho thấy khả năng tin tưởng người khác của bạn bị ảnh hưởng bởi kiểu gắn bó tổng thể của bạn. Nói cách khác, các mối quan hệ được trải nghiệm trong giai đoạn đầu đời sẽ giúp định hình những kỳ vọng của một người đối với các mối quan hệ trong tương lai.

Nếu các mối quan hệ trong quá khứ của bạn mang lại cảm giác an toàn, ổn định và đáng tin cậy, bạn sẽ có nhiều khả năng tin tưởng mọi người hơn trong các mối quan hệ tương lai. Tuy nhiên, nếu các mối quan hệ trước đây của bạn không ổn định và không đáng tin, bạn có thể sẽ phải nỗ lực vượt qua các vấn đề về lòng tin trong chặng đường phía trước.

Sự tin tưởng cũng được thiết lập thông qua cách hai người đối xử với nhau. Khi bạn thấy đối phương đối xử tốt với mình, là người đáng tin cậy và luôn ở bên khi bạn cần, bạn sẽ dễ dàng phát triển lòng tin dành cho họ hơn. Khi lòng tin này lớn dần, mối quan hệ sẽ trở thành một nguồn an ủi và mang lại cảm giác an toàn lớn hơn.

Nếu bạn cảm thấy mình phải che giấu điều gì đó với đối phương,
 thì có thể là do bạn đang thiếu đi sự tin tưởng thiết yếu này.

b- Sự cởi mở và Bộc lộ bản thân

Một đặc điểm khác của một mối quan hệ lành mạnh là cảm giác được là chính mình. Mặc dù các cặp đôi khác nhau có mức độ cởi mở và bộc lộ bản thân khác nhau — trong đó việc bộc lộ bản thân là những gì bạn sẵn sàng chia sẻ về chính mình với người khác — bạn không bao giờ nên có cảm giác phải che giấu các khía cạnh của bản thân hoặc thay đổi con người thật của mình.

Vào giai đoạn đầu của một mối quan hệ, bạn có thể sẽ dè dặt và thận trọng hơn về những gì mình sẵn sàng tiết lộ. Theo thời gian, khi sự thân mật trong mối quan hệ tăng lên, các bên bắt đầu bộc lộ nhiều hơn những suy nghĩ, quan điểm, niềm tin, sở thích và ký ức của mình cho nhau nghe.

Việc cởi mở với nhau giúp hai bạn cảm thấy gắn kết hơn dưới tư cách là một cặp đôi, đồng thời thúc đẩy lòng tin lớn hơn. Sự bộc lộ bản thân còn có thể làm tăng cường hơn nữa sự tin tưởng trong mối quan hệ của bạn.

Một nghiên cứu cho thấy khi mọi người không hài lòng với mức độ cởi mở của đối phương, họ thường sẽ thảo luận vấn đề đó trực tiếp với đối tác của mình. Đây là một ví dụ điển hình về việc giải quyết một vấn đề một
cách cởi mở có thể giúp củng cố mối quan hệ như thế nào.

Điều này không có nghĩa là bạn phải chia sẻ tất cả mọi thứ với nửa kia của mình. Mỗi cá nhân đều có những ranh giới về sự riêng tư và không gian cá nhân riêng. Điều quan trọng nhất là liệu mỗi người có cảm thấy thoải mái khi chia sẻ những hy vọng, nỗi sợ hãi và cảm xúc của mình nếu họ muốn hay không.

Liên hệ: Tại sao việc bộc lộ bản thân lại quan trọng trong các mối quan hệ [Why Self-Disclosure Is Important In Relationships]

c- Ranh giới lành mạnh

Mặc dù nửa kia có thể có những nhu cầu khác với bạn, nhưng điều quan trọng là phải tìm ra cách để thỏa hiệp trong khi vẫn duy trì được các ranh giới của mình. Ranh giới không phải là sự giấu giếm hay bí mật. Thay vào đó, chúng xác lập rằng mỗi người đều có những nhu cầu và kỳ vọng riêng của bản thân.

Ranh giới lành mạnh ở mỗi cá nhân và mỗi cặp đôi là hoàn toàn khác nhau. Chúng xác định những gì bạn sẽ chấp nhận và không chấp nhận trong mối quan hệ của mình. Các ví dụ về ranh giới lành mạnh bao gồm việc đồng ý không tự ý xem điện thoại của nhau, cho nhau thời gian và không gian để duy trì các mối quan hệ bạn bè bên ngoài cuộc sống hôn nhân, và tôn trọng không gian cá nhân của nhau.

Một người có kỳ vọng không lành mạnh về sự cởi mở và trung thực có thể sẽ muốn biết bạn đang ở đâu và làm gì vào mọi thời điểm. Họ cũng có thể hạn chế những người mà bạn có thể dành thời gian ở cùng hoặc yêu cầu quyền truy cập vào các tài khoản mạng xã hội cá nhân của bạn.

d- Sự tôn trọng lẫn nhau

Trong các mối quan hệ thân thiết và lành mạnh, hai người luôn có một mức độ tôn trọng lẫn nhau [shared level of respect]. Họ không hạ thấp hay coi thường đối phương, đồng thời luôn mang lại sự hỗ trợ và cảm giác an toàn cho nhau.

Có rất nhiều cách khác nhau để các cặp đôi thể hiện sự tôn trọng [show respect] dành cho nhau, bao gồm:

- Lắng nghe lẫn nhau[Listening to one another]
- Không trì hoãn hoặc lảng tránh (stonewalling) khi đối phương nhờ bạn làm điều gì đó
- Thấu hiểu và vị tha khi một trong hai người phạm sai lầm
- Xây dựng và thúc đẩy nhau đi lên, thay vì kéo nhau đi xuống
- Dành khoảng trống trong cuộc sống của mình cho đối phương
- Quan tâm đến những điều mà đối phương yêu thích
- Cho phép đối phương được duy trì cá tính và bản sắc riêng của họ
- Ủng hộ và khuyến khích những mục tiêu cũng như đam mê của đối phương
- Bộc lộ sự trân trọng và biết ơn dành cho nhau
- Thể hiện sự thấu cảm (Having empathy) với nhau

e- Tình yêu và Sự trìu mến

Các mối quan hệ lành mạnh luôn mang đặc trưng của tình yêu và sự trìu mến. Một mối quan hệ thường bắt đầu bằng tình yêu cuồng nhiệt — hay một sự khao khát mãnh liệt, những cảm xúc mạnh mẽ và nhu cầu duy trì sự gần gũi về mặt thể xác. Trải qua thời gian, điều này sẽ chuyển hóa thành tình yêu gắn kết (tình yêu thương chu đáo), vốn được đánh dấu bằng cảm giác trìu mến, sự tin tưởng, lòng thân mật và sự cam kết.

Sự cuồng nhiệt ban đầu khi bắt đầu một mối quan hệ mới có xu hướng giảm dần theo thời gian. Mặc dù những cảm xúc mãnh liệt ở giai đoạn đầu rồi cũng sẽ trở lại mức bình thường, nhưng các cặp đôi trong một mối quan hệ lành mạnh vẫn có thể xây dựng sự thân mật sâu sắc hơn [build progressively deeper intimacy] theo tiến trình phát triển của mối quan hệ.

Điều quan trọng cần nhớ là nhu cầu về mặt thể xác của mỗi cá nhân là khác nhau. Không có một mức độ trìu mến hay thân mật "đúng chuẩn" nào có thể áp dụng cho tất cả mọi người. Chìa khóa của một mối quan hệ lành mạnh là cả hai người đều cảm thấy hài lòng với mức độ tình cảm mà họ chia sẻ với nhau.

Một mối quan hệ bền vững và mang tính nuôi dưỡng luôn được đặc trưng bởi tình yêu chân thành và sự trìu mến dành cho nhau,
vốn được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau.

Liên hệ: Tình yêu gắn kết và Tình yêu cuồng nhiệt

f- Giao tiếp tốt

Các mối quan hệ lành mạnh và lâu dài — dù là tình bạn hay tình yêu — đều đòi hỏi khả năng giao tiếp tốt [the ability to communicate well]. Giao tiếp tốt không có nghĩa là không bao giờ có xung đột. Nó có nghĩa là khả năng giải quyết các bất đồng quan điểm một cách hiệu quả.

Khi xung đột xảy ra, những người ở trong một mối quan hệ lành mạnh có thể né tránh được các hành vi công kích cá nhân. Họ duy trì sự tôn trọng và thấu cảm đối với nửa kia của mình khi thảo luận về những suy nghĩ, cảm xúc của bản thân và cùng nhau hướng tới một giải pháp [work toward a resolution.]

Đôi khi, xung đột thậm chí có thể là một cơ hội để củng cố sự gắn kết với đối phương. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng xung đột có thể mang lại lợi ích cho các mối quan hệ thân mật khi có những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết, cho phép các cặp đôi tạo ra những thay đổi có lợi cho tương lai của mối quan hệ.

g- Sự cho và nhận

Các mối quan hệ bền vững luôn được đánh dấu bằng sự tương hỗ tự nhiên. Điều này không mang ý nghĩa tính toán thiệt hơn hoặc cảm thấy bản thân đang mắc nợ đối phương. Hai bạn làm mọi điều cho nhau vì đôi bên thật sự muốn như vậy.

Điều này cũng không có nghĩa là sự cho và nhận trong một mối quan hệ lúc nào cũng phải cân bằng tuyệt đối 100%. Đôi khi, một trong hai người có thể sẽ cần nhiều sự giúp đỡ và hỗ trợ hơn. Trong các trường hợp khác, một người có thể đơn giản là thích đảm nhận vai trò chăm sóc nhiều hơn. Sự không cân bằng như vậy vẫn hoàn toàn ổn, miễn là mỗi người đều cảm thấy thoải mái với sự tương tác đó và cả hai đều nhận được sự hỗ trợ mà họ cần.

Tóm lại
Các đặc điểm của một mối quan hệ lành mạnh bao gồm sự tin tưởng, cởi mở, ranh giới rõ ràng, tôn trọng lẫn nhau, tình cảm trìu mến, giao tiếp tốt và sự cho nhận tương hỗ.

3- Những Dấu Hiệu Của Một Mối Quan Hệ Không Lành Mạnh

Các mối quan hệ có thể thay đổi và không phải mối quan hệ nào cũng luôn luôn lành mạnh mọi lúc. Một mối quan hệ được coi là không lành mạnh khi những điều tồi tệ nhiều hơn những điều tốt đẹp, hoặc khi một số hành vi gây tổn hại cho một hoặc cả hai người. Đặc biệt, những giai đoạn căng thẳng có thể dẫn đến các hành vi và cơ chế ứng phó gây ra nhiều vấn đề.

Các dấu hiệu cho thấy một mối quan hệ kém lành mạnh bao gồm:

- Cố gắng kiểm soát hành vi của bạn
- Lảng tránh lẫn nhau
- Sợ hãi khi phải chia sẻ quan điểm hoặc suy nghĩ của mình
- Bị áp lực phải từ bỏ những điều bạn yêu thích
- Chỉ trích những gì bạn làm, người bạn dành thời gian ở cùng, cách bạn ăn mặc, v.v.
- Cảm thấy bị áp lực phải thay đổi con người thật của mình
- Cảm thấy việc dành thời gian bên nhau là một nghĩa vụ
- Thiếu sự công bằng khi giải quyết các xung đột
- Thiếu sự riêng tư hoặc bị áp lực phải chia sẻ mọi chi tiết trong cuộc sống của bạn
- Bỏ bê nhu cầu của bản thân để đặt đối phương lên trên hết
- Giao tiếp kém
- Quyền kiểm soát không bình đẳng đối với các nguồn lực chung như tiền bạc và phương tiện đi lại
- Quát tháo, la hét

Một số dấu hiệu trong số này có thể chỉ là tạm thời và là điều mà hai bạn có thể cùng nhau giải quyết, thông qua các phương pháp tự lực hoặc bằng cách tham khảo ý kiến của chuyên gia sức khỏe tâm thần. Đối với những vấn đề nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như các hành vi bạo hành, mối bận tâm hàng đầu của bạn phải là duy trì sự an toàn và bảo mật của chính mình.

4- Cách xây dựng các mối quan hệ lành mạnh hơn
Các hành vi độc hại [Toxic behaviors] thường là dấu hiệu cho thấy một mối quan hệ không lành mạnh nên chấm dứt. Đối với các vấn đề khác, có rất nhiều cách để khắc phục những điểm yếu và xây dựng một mối quan hệ lành mạnh hơn.

a- Cam kết nỗ lực cùng nhau

Các mối quan hệ đều cần sự vun đắp — từ cả hai phía. Nếu bạn là người duy nhất cố gắng làm cho mọi thứ tốt đẹp hơn, điều đó sẽ dẫn đến một mối quan hệ một chiều [one-sided relationship]. Kịch bản này có thể khiến bạn cảm thấy căng thẳng, oán giận và kiệt quệ về mặt cảm xúc.

Mỗi người phải sẵn sàng thực hiện phần việc của mình để duy trì sự gắn kết và khắc phục các vấn đề có thể tồn tại. Hãy cam kết với nhau rằng hai bạn sẽ cùng nỗ lực để xây dựng một mối quan hệ đối tác bền vững hơn.

b- Thể hiện sự trân trọng

Các cặp đôi biết cảm kích [feel gratitude] và biết ơn lẫn nhau thường trải nghiệm sự gắn kết sâu sắc hơn và có mức độ hạnh phúc cá nhân cao hơn. Việc tìm ra những cách thức để bày tỏ lòng biết ơn này cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thể hiện sự biết ơn đối với nửa kia có thể cải thiện mối quan hệ, đặc biệt là khi lòng biết ơn đó được trao đi một cách chân thành. Một nghiên cứu khác cũng lưu ý rằng việc cảm nhận được lòng biết ơn từ đối phương giúp bảo vệ mối quan hệ bền vững hơn, ngay cả trong những giai đoạn xảy ra xung đột hay gặp khó khăn về tài chính [financial strain].

Các cách để thể hiện cho đối phương thấy bạn trân trọng họ bao gồm:

- Gánh vác thay họ một công việc nhà mà họ thường làm
- Tặng họ một tấm thiệp để bày tỏ cảm xúc của bạn
- Nấu món ăn yêu thích của họ
- Mua vé tham dự một sự kiện mà họ yêu thích

c- Giữ cho mối quan hệ luôn thú vị

Guồng quay bận rộn hàng ngày của công việc và con cái có thể khiến các cặp đôi rơi vào những lối mòn quen thuộc. Theo thời gian, điều này có thể làm bạn cảm thấy nhàm chán trong mối quan hệ của mình [feel bored in your relationship], đồng thời khiến hai bạn ít có xu hướng tham gia vào các hoạt động cùng nhau hơn.

Bạn có thể làm những gì để giữ cho ngọn lửa lãng mạn luôn rực cháy trong dài hạn?

- Lên lịch cho các buổi hẹn hò định kỳ hoặc dành ra một khoảng thời gian mỗi tuần để hoàn toàn tập trung vào nhau.
- Cùng nhau thử những điều mới mẻ [Try new things together], chẳng hạn như tham gia một lớp học hoặc bắt đầu một sở thích mà cả hai cùng yêu thích.
- Tìm cách tạo bất ngờ cho nhau, giống như gửi một tin nhắn ngẫu nhiên "Em/Anh đang nghĩ về anh/em" vào giữa ngày.
- Dành thời gian cho sự thân mật và làm những điều giúp khơi gợi cảm xúc trước đó [things to get in the mood].

Liên hệ; Cách các thói quen định kỳ có thể cải thiện mối quan hệ của bạn [How Routines Can Improve Your Relationships]

5- Khi Nào Cần Tìm Kiếm Sự Trợ Giúp Cho Mối Quan Hệ

Mọi mối quan hệ đều có những khúc quanh gồ ghề trên đường đi. Những xung đột về tài chính, những thử thách trong việc nuôi dạy con cái và các bất đồng khác đều có thể tạo ra những thăng trầm trong một mối quan hệ dài lâu. Ngay cả khi bạn và nửa kia của mình có một mối quan hệ lành mạnh trong phần lớn thời gian, các vấn đề đôi khi vẫn có thể phát sinh và việc nhận được sự hỗ trợ từ chuyên gia sẽ mang lại nhiều lợi ích.

Nếu bạn cảm thấy mối quan hệ của mình có thể cần đến sự trợ giúp từ bên ngoài, hãy cân nhắc việc trò chuyện với một cố vấn hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm kiếm một chuyên gia sức khỏe tâm thần có kỹ năng giải quyết các vấn đề về mối quan hệ và tương tác giữa người với người có thể giúp cả hai bạn học cách giao tiếp, cũng như ứng phó với một số vấn đề mà hai bạn đang cảm thấy thử thách.

Làm việc với một chuyên gia trị liệu cặp đôi có thể là một cách
hữu ích để giải quyết những trục trặc mà bạn có thể
đang gặp phải trong mối quan hệ của mình.

Điều quan trọng cần nhớ là bạn không thể ép buộc ai đó thay đổi hành vi của họ trừ khi chính họ muốn như vậy. Nếu nửa kia của bạn không quan tâm hoặc không sẵn lòng tham gia tư vấn tâm lý, bạn luôn có thể tự mình đi và tập trung vào các nhu cầu cũng như sức khỏe tinh thần của riêng bạn. Hãy nỗ lực xây dựng hệ thống hỗ trợ xã hội (như bạn bè, người thân) bên ngoài mối quan hệ và cân nhắc việc chấm dứt mối quan hệ nếu cuối cùng nó vẫn không lành mạnh./.

https://www.verywellmind.com/all-about-healthy-relationship-4774802