ĐỨC PHẬT GIƠ CÀNH HOA

Buddha Holds Up a Flower

Tác giả: Roshi Bodhin Kjolhede
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Bài liên hệ: - THIỀN TÔNG

Bình giảng công án
Làm thế nào để truyền tải giáo lý vượt ngoài văn tự và ngôn ngữ… bằng chính ngôn ngữ?

***

ĐỨC PHẬT GIƠ CÀNH HOA

Thuở xưa, khi Đức Thế Tôn còn tại thế trên núi Linh Thứu, Ngài giơ một cành hoa lên trước đại chúng. Lúc bấy giờ, tất cả đều im lặng. Duy chỉ có Tôn giả Ca-diếp mỉm cười. Đức Thế Tôn bèn nói: “Ta có Chánh pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm, Thật tướng vô tướng, vi diệu pháp môn, bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền. Nay ta trao truyền lại cho Ma-ha Ca-diếp.”

Bình tụng (The Commentary) của Thiền sư Vô Môn Huệ Khai (Mumon) trong tác phẩm Vô Môn Quan, người dịch giữ nguyên lối hành văn sắc bén, mang tính chất phá chấp đặc trưng của Thiền tông:

Lão Cù-đàm mặt vàng thật là quá quắt. Lão biến kẻ cao sang thành người thấp hèn, lại còn treo đầu dê bán thịt chó—dù cũng có đôi chút tài tình. Tuy nhiên, giả sử lúc bấy giờ tất cả chư tăng đều mỉm cười, thì làm sao có thể trao truyền “Chánh pháp nhãn tạng”? Hoặc giả như Ca-diếp không mỉm cười, thì làm sao ngài có thể được phó chúc cho? Nếu bảo rằng Chánh pháp có thể trao truyền, thì lão già mặt vàng lớn tiếng kia đang lừa gạt đám dân quê chất phác. Còn nếu bảo rằng không thể truyền trao, thì tại sao Đức Phật lại nói Ngài đã trao nó lại cho Ca-diếp?

Bài tụng
Giơ một cành hoa lên,
Con rắn liền lộ đuôi.
Ca-diếp khẽ mỉm cười,
Trời người đều ngơ ngác.

Niêm khởi hoa lai,
Vĩ ba dĩ lộ.
Ca-diếp phá nhan,
Nhân thiên võng thố.

(Nguyên tác chữ Hán: 拈起花來 / 尾巴已露 / 迦葉破顏 / 人天罔措)

Công án này dựa trên một tích truyện nổi tiếng. Một số người cho rằng đây chỉ là chuyện ngụ ngôn và nói rằng nó chưa từng thật sự xảy ra, nhưng điều đó không hề ảnh hưởng gì đến giá trị của nó với tư cách là một công án. Việc tích truyện này có tính xác thực về mặt lịch sử hay không không phải là điều quan trọng; bản thân nó đã là một công án vô cùng sâu sắc.

Về ngài Ma-ha Ca-diếp: “Ca-diếp” là tên gọi tắt của Ma-ha Ca-diếp. Tiền tố “Ma-ha” có nghĩa là “vĩ đại” hoặc “to lớn”, và ở đây nó được dùng như một danh hiệu tôn kính. Với sự kiện ngài mỉm cười trên núi Linh Thứu để đáp lại hành động giơ cành hoa của Đức Phật, ngài đã trở thành vị Sơ tổ của Thiền tông. Để tìm hiểu những thông tin tiểu sử ít ỏi còn lưu giữ về ngài Ma-ha Ca-diếp, chúng ta hãy tìm đến Truyền Quang Lục (tiếng Nhật là Denkoroku), một tuyển tập công án do Thiền sư Nhật Bản Keizan (Oánh Sơn Thiệu Cẩn), người thừa kế pháp mạch của Thiền sư Dogen (Đạo Nguyên), biên soạn. Văn bản này được xem là ghi lại dòng truyền thừa tổ sư của Thiền tông, trình bày thông qua các câu chuyện—những ghi chép về sự giác ngộ—của mỗi vị trong số khoảng năm mươi hai vị Thiền sư đời đầu. Sách kể rằng ngài Ca-diếp sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Ấn Độ, và tên của ngài trong tiếng Phạn có nghĩa là “người uống ánh sáng” (Ẩm Quang). Tương truyền rằng khi ngài chào đời, một luồng ánh sáng vàng rực tràn ngập căn phòng và đi vào miệng ngài; do đó mà có tên gọi này. Chúng ta cũng được biết rằng nước da của ngài có sắc vàng óng.

Với tư cách là một vị tỳ-kheo, ngài nổi tiếng với hạnh tu khổ hạnh tự giác và sự nghiêm trì giới luật, và chính những phẩm chất này đã giúp ngài đảm nhận vai trò lãnh đạo Tăng đoàn sau khi Đức Phật nhập diệt. Chính ngài Ca-diếp là người đã triệu tập Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ nhất nhằm ngăn chặn khuynh hướng sống buông lỏng, thiếu nghiêm khắc trong Tăng đoàn. Ngài từng có những bất đồng quan điểm với ngài A-nan, vị thị giả của Đức Phật, nhưng sau cùng vẫn ấn chứng cho ngài A-nan trở thành người thừa kế pháp mạch của mình trong dòng truyền thừa tổ sư của Thiền tông.

Trong các ngôi chùa Trung Hoa cũng như ngay tại Phật điện của chúng tôi ở Rochester, tượng ngài Ma-ha Ca-diếp đứng bên phải Đức Phật và tượng ngài A-nan đứng bên trái Đức Phật. Về mặt tạo hình tôn tượng, ngài Ma-ha Ca-diếp thường được nhận diện qua gương mặt nứt nẻ và đầy nếp nhăn, nhằm biểu thị tuổi tác cao niên cũng như hạnh tu khổ hạnh của ngài.

Khi ngài Ca-diếp gặp Đức Phật, Đức Phật đã nói: “Thiện lai tỳ-kheo”—như vậy, vào thời điểm đó, dường như ngài Ca-diếp đã khoác trên mình chiếc y phấn tảo vá chằng chịt của một vị tu sĩ. Sách Truyền Quang Lục (Denkoroku) ghi lại rằng: “Ca-diếp chuyên cần tu tập hạnh khổ hạnh và chưa từng lãng phí một khắc thời gian nào.” Hãy nhớ rằng chính Đức Phật cũng từng khởi đầu hành trình tìm cầu giác ngộ bằng sáu năm tu khổ hạnh khắc nghiệt, nhưng sau đó Ngài đã từ bỏ lối tu này khi nhận ra nó không đưa đến giải thoát. Đức Phật sau đó đã cảnh báo rằng việc hành xác không phải là con đường đúng đắn, nhưng ngài Ca-diếp vẫn kiên trì giữ nếp sống của mình, khiến nhiều người khác trong Tăng đoàn không đồng tình: “Chỉ nhìn thấy thân hình gầy gò tiều tụy và y phục rách rưới của ngài, ai nấy đều sinh lòng nghi ngại Ca-diếp.” Dẫu vậy, sách vẫn kể rằng: “Mỗi khi Đức Phật chuẩn bị thuyết pháp ở bất cứ nơi đâu, Ngài đều chia nửa tòa ngồi của mình cho Ca-diếp, và từ đó về sau ngài trở thành vị trưởng lão tôn quý nhất trong Tăng đoàn.”

Chúng ta sẽ quay lại với văn bản này sau, nhưng giờ hãy cùng đi sâu vào công án. “Thuở xưa, khi Đức Thế Tôn”—đây đã trở thành cách xưng tụng chuẩn mực để chỉ Đức Phật—“còn tại thế trên núi Linh Thứu….” Núi Linh Thứu là một trong những địa điểm tôi từng đến thăm cùng vài thành viên khác của Trung tâm Thiền trong chuyến hành hương sang Ấn Độ cách đây bốn mươi năm. Chúng tôi rất mừng vì đã đưa nơi này vào lịch trình bởi cảm giác thư thái mà nó mang lại. Trước đó, chúng tôi vừa dành vài ngày ở Bồ-đề Đạo tràng (Bodhgaya), nơi Đức Phật thành đạo, vốn giống như một “Quảng trường Thời đại” của các thánh tích hành hương Phật giáo. Mỗi năm nơi đây thu hút hàng ngàn Phật tử từ khắp nơi trên thế giới, cả tăng ni lẫn cư sĩ, và thực tế ồn ào hơn nhiều so với những gì chúng tôi hình dung. Sau khi rời khỏi đó, chúng tôi bắt một chiếc taxi—ở Ấn Độ giá cước khá rẻ nếu bốn người cùng chia tiền—để đi tới núi Linh Thứu (tại địa phương gọi là núi Grdhkuta, một cái tên còn khó phát âm hơn cả tên của tôi). Khi đặt chân tới nơi, chúng tôi vô cùng ngạc nhiên và nhẹ nhõm khi thấy cả thánh tích nổi tiếng này chỉ có riêng mình chúng tôi. Đó chỉ là một ngọn núi thấp, phần lớn được bao phủ bởi rừng cây, và chúng tôi đã có thể tận hưởng trọn vẹn sự tĩnh lặng. Chúng tôi cứ thế tản bộ quanh đó và ngồi chơi trên phiến đá nơi tương truyền Đức Phật đã ngồi và giơ cành hoa năm xưa.

Vào thời điểm đó, có một ngôi chùa phái Nhật Liên (Nichiren) trắng muốt như tuyết từ đằng xa nhìn xuống thánh tích này, và dường như đó là công trình kiến trúc duy nhất ở xung quanh. Tôi nhớ chỉ có duy nhất một tấm biển đơn sơ ghi lại sự kiện từng diễn ra tại nơi đây. Kể từ sau chuyến viếng thăm này, tôi luôn biết ơn vì có thể hình dung ra khung cảnh xung quanh sự kiện mang tính huyền thoại ấy—bối cảnh của công án này.

“Ngài giơ một cành hoa lên trước đại chúng.” Những bài thuyết pháp của Đức Phật được tôn kính đến mức đôi khi hàng trăm vị tỳ-kheo tụ hội lại để lắng nghe Ngài giảng. Nhưng lần này, Ngài chỉ đơn giản giơ một cành hoa lên thay cho lời nói. Một số dị bản còn kể rằng Ngài khẽ xoay nhẹ cành hoa. “Và duy chỉ có Tôn giả Ca-diếp mỉm cười.” Nhà thơ người Anh thế kỷ 19 Francis Thompson từng viết: “Ngươi không thể lay động một nhành hoa / Mà không làm xao xuyến một vì sao.”

Quay trở lại với Truyền Quang Lục… chương ngắn viết về ngài Ca-diếp mở đầu bằng câu: “Khi Đức Phật giơ cành hoa lên và chớp mắt, ngài Ca-diếp liền mỉm cười.” Mặc dù chi tiết chớp mắt không được nhắc đến trong những nguồn tài liệu mà chúng ta dùng cho dị bản câu chuyện của mình, nhưng tác giả Keizan (Oánh Sơn) nói rằng: “Tạm gác việc giơ cành hoa sang một bên trong chốc lát, mọi người cần phải thấu rõ cái chớp mắt ấy. Trong sinh hoạt bình thường hằng ngày, bạn vẫn nhướng mày và chớp mắt, và Đức Phật cũng chớp mắt khi Ngài giơ cành hoa lên. Hai điều này hoàn toàn không tách rời nhau. Việc bạn nói cười hằng ngày và nụ cười của ngài Ca-diếp cũng hoàn toàn không hề khác biệt.”

Sau đó, khi tất cả những người khác vẫn giữ im lặng, duy chỉ có ngài Ca-diếp mỉm cười—và Đức Thế Tôn đã chấp thuận. Ngài ban lời ấn chứng. Ngài nói: “Ta có Chánh pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm, Thật tướng vô tướng, vi diệu pháp môn, bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền. Nay ta trao truyền lại cho Ma-ha Ca-diếp.”

Cụm từ “Chánh pháp nhãn tạng” (all-pervading eye of the true Dharma) chính là cách dịch tiếng Anh chuẩn mực của từ Shobogenzo—tựa đề tác phẩm vĩ đại của Thiền sư Dogen (Đạo Nguyên). Dharma (Pháp) là từ nguyên thủy mà khi truyền sang Trung Hoa đã trở thành chữ Đạo (Tao), tức Con Đường. “Niết-bàn diệu tâm, Thật tướng vô tướng,” và rồi câu kết này: “Bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền.” Đây đã trở thành dấu ấn đặc trưng của Thiền tông—một giáo lý vượt ngoài ngôn từ, tông phái của sự trực nghiệm.

Trong lời bình của cố Thiền sư Aitken Roshi về công án này, ngài có nhắc đến sự phân biệt giữa hai hình thức giao tiếp. Một là giao tiếp trình hiện (presentational communication) và hai là giao tiếp diễn giải (discursive communication). Giao tiếp diễn giải mô tả những gì mà hầu hết mọi người vẫn thường nghĩ về giao tiếp: đó là những lời lẽ thông thường mang tính giải thích. Giao tiếp trình hiện cũng có thể sử dụng ngôn từ, nhưng nó trực tiếp hơn nhiều. Các công án Thiền chứa đầy những sự trình hiện như thế: một tiếng hét, một cú đánh bằng gậy, giơ một ngón tay lên, vân vân. Lối giao tiếp này sẽ đến một cách tự nhiên hơn theo tiến trình tu tập Thiền lâu dài. Thiền sư Roshi Kapleau từng nói: “Trong Thiền, chúng ta muốn bớt nói năng và suy nghĩ lại, để cảm nhận và hành động nhiều hơn.”

- Giao tiếp diễn giải (Discursive): Dùng lý luận, khái niệm để giải thích về sự vật (giống như ngón tay chỉ mặt trăng hoặc tấm bản đồ).

- Giao tiếp trình hiện (Presentational): Phơi bày trực tiếp bản chất của thực tại ngay lập tức (như tiếng hét "Hát!" của Lâm Tế, cú đánh của Đức Sơn, hay giơ một ngón tay của Câu Chi) để đánh thức trực giác của người đối diện mà không qua trung gian của suy luận.

Theo thời gian, chúng ta học cách trân trọng sự truyền đạt đầy biểu cảm thông qua cử động, lời nói trần thuật giản dị, chỉ một, hai hoặc năm từ. Khi thực hiện những lễ lạy chuẩn mực trong phòng nhập thất (dokusan), chúng ta đang giao tiếp thông qua sự trình hiện. Thỉnh thoảng, có người khi rời khỏi phòng nhập thất sẽ thốt lên câu “cảm ơn”—nhưng cái lạy cuối cùng tự thân nó đã nói lên trọn vẹn điều đó rồi. Việc nói thành lời là thừa thãi, và cái lạy truyền đạt điều đó một cách sâu sắc, biểu cảm hơn bất kỳ ngôn từ nào—tất nhiên, với điều kiện là tâm trí hoàn toàn vắng bóng ý nghĩ. Kể cả ý nghĩ về hai chữ “cảm ơn”.

Đáp lời ngay khi có người gọi tên bạn chính là một sự trình hiện nếu phản ứng đó diễn ra tức thì, không có bất kỳ khoảng cách ngăn trở nào. Đó là sự biểu lộ của một tâm trí rỗng rang—một tâm trí của sự tỉnh thức và sẵn sàng.

Trong cuốn sách The Man Who Killed the Deer (Người Giết Con Nai), tác giả Frank Waters diễn đạt điều này như sau: “Không có gì là đơn lẻ và cô độc cả. Chúng ta không hề tách biệt và đơn độc. Những ngọn núi đang thở, những hòn đá có sự sống, từng ngọn cỏ, mây trời, cơn mưa, mỗi vì sao, muông thú và những tinh linh vô hình trong không trung: tất cả chúng ta đều là một thể thống nhất, không thể chia cắt. Vì vậy, ta muốn con nhìn nhận sự vật này không phải như một vật thể đơn lẻ tách rời, mà như một hòn đá—một vì sao trên bầu trời của mặt đất—như một gợn sóng lăn tăn trên mặt hồ, và như một hạt bắp. Ta muốn con suy ngẫm xem nó hòa nhập vào cái toàn thể như thế nào, sức ảnh hưởng của nó có thể lan tỏa bao xa, và nó có thể sinh sôi phát triển thành điều gì.”

Sức ảnh hưởng từ hành động giơ cành hoa này—và có lẽ còn quan trọng hơn nữa, từ nụ cười nảy nở từ đó—đã khởi nguồn cho sự truyền tâm trực tiếp (dĩ tâm truyền tâm) của Thiền tông. Sau ngài Ma-ha Ca-diếp là ngài A-nan, và cứ thế nối tiếp mãi cho đến tận thời đại của chúng ta ngày nay. Chỉ với một cành hoa và một nụ cười. Hoa mỉm cười, nụ cười nở hoa.

Tất nhiên, trong phòng nhập thất (dokusan), thiền sinh phải biểu lộ được sự thấu ngộ của mình về điều thật sự đã ló rạng trên núi Linh Thứu năm xưa. Thiền sinh phải trình hiện, chứ không phải giải thích.

Hãy cùng chuyển sang lời bình của Thiền sư Vô Môn. Ở đây, chúng ta thấy Vô Môn đang đùa giỡn với các vị tăng và thậm chí với cả chính chúng ta, bắt đầu bằng lời châm chọc hóm hỉnh nhắm vào Đức Phật. Chúng ta bắt gặp điều này xuyên suốt tác phẩm Vô Môn Quan—và không chỉ trong Vô Môn Quan, mà trong Thiền tông nói chung—nơi các vị Thiền sư cố tình kéo các bậc tiền bối trở về với thực tại trần thế bằng những lời bình mộc mạc, đời thường và thoạt nghe có vẻ như hạ thấp.

 “Lão già mặt vàng lớn tiếng kia đang lừa gạt đám dân quê chất phác.” Những lời này của Thiền sư Vô Môn khiến tôi nhớ lại một cảnh tượng mà chúng tôi tình cờ bắt gặp trong một chuyến hành hương xuyên Trung Quốc của tôi. Đó là tại một ngôi làng hẻo lánh vùng nông thôn, nơi có lẽ hầu như không hề thay đổi qua bao thế kỷ, và dường như hình thức giải trí duy nhất họ từng có là những màn biểu diễn ngẫu hứng ngoài trời. Vào ngày chúng tôi đi ngang qua đó, một ông bầu nghệ sĩ địa phương, sau khi cất giọng sang sảng để thu hút đám đông, đã trình diễn một tiết mục “biểu dương sức mạnh”. Dân làng xúm xít vây quanh thành một vòng tròn dày đặc, há hốc mồm kinh ngạc. Có lẽ vào những dịp khác, người nghệ sĩ này sẽ kể chuyện. Sau đó, người biểu diễn sẽ chuyền một chiếc mũ đi quanh đám đông để kiếm chút tiền theo cách này.

“Lão Cù-đàm mặt vàng”—Kudon (Cù-đàm) là một biệt danh tiếng Nhật dành cho Đức Phật—“thật là quá quắt. Lão biến kẻ cao sang thành người thấp hèn, lại còn treo đầu dê bán thịt chó.” Từ tiếng Phạn mang nghĩa cao quý là arya (thánh), và nó thường được dùng làm từ bổ nghĩa cho Tăng đoàn: arya Sangha (Thánh Tăng đoàn). Ở đây, Đức Phật đã biến kẻ cao sang thành người thấp hèn bằng cách nào?

Nếu đặt mình vào vị trí của đại chúng trên núi Linh Thứu ngày hôm ấy, chúng ta hoàn toàn có thể hình dung ra phản ứng của chính mình—và phản ứng của tất cả những người khác có mặt tại đó—trước việc Đức Phật chọn riêng ngài Ca-diếp làm “Nhân vật được chọn”. Tôi hình dung cảnh tất cả mọi người đều ngoái đầu nhìn quanh để xem vị tỳ-kheo đặc biệt này là ai, người duy nhất đã mỉm cười đầy thấu hiểu. Có bao nhiêu người trong chúng ta có thể đơn thuần hoan hỷ chung vui cùng ngài? Trong thuật ngữ Phật học, tâm thái đó được gọi là mudita (tâm Hỷ)—“niềm vui đồng cảm”, hay sự sẻ chia niềm hạnh phúc trước vận may và thành tựu của người khác. Người ta đôi khi nói rằng tâm thái này đòi hỏi một trình độ tu tập tâm linh còn cao hơn cả lòng từ bi.

Thiền sư ROSHI KAPLEAU từng kể rằng khi ngài tu học tại Hosshinji (Phát Tâm Tự), ngôi thiền viện nơi ngài đã trải qua ba năm tu tập đầu tiên ở Nhật Bản, vào cuối mỗi kỳ thiền thất (sesshin), Thiền sư Harada Roshi thường công khai tuyên dương ngay trong thiền đường (zendo) những thiền sinh đã đạt được kiến tánh (kensho) trong tuần đó. Việc này được thực hiện như một nghi thức ngắn gọn, nhưng hãy thử tưởng tượng nó đã khiến mọi người trải qua tâm trạng như thế nào. Bên cạnh việc khơi dậy cảm giác ghen tị nơi những người “thua cuộc”, nghi thức này hẳn cũng gây áp lực không nhỏ cho những người “chiến thắng”; ở Nhật Bản, bạn không bao giờ muốn mình trở nên nổi bật hay tách biệt khỏi tập thể. Vậy tại sao Thiền sư Harada Roshi lại làm như vậy? Có hai lý do hiện lên trong tâm trí tôi: thứ nhất, bằng cách công khai giới thiệu những người vừa thấu suốt bản tánh của mình, ngài hy vọng sẽ củng cố niềm tin cho những người khác rằng chính họ cũng có thể đột phá như vậy. Thứ hai, một khi những người vừa thoáng thấy được Chân Ngã của mình đã được “công khai danh tính”, họ sẽ cảm thấy có trách nhiệm lớn lao hơn trong việc sống sao cho xứng đáng với Chân Ngã đó ngay trong đời sống hằng ngày.

Dù những phương pháp này có hiệu quả đến đâu tại thiền viện Hosshinji, nhưng đối với một Tăng đoàn ở Mỹ, tôi cho rằng chúng sẽ gây hại nhiều hơn lợi. Rất có thể chúng sẽ càng củng cố thêm ảo tưởng rằng trong Thiền có một thứ gì đó để “đạt được”. Trái lại, nếu sự giác ngộ mang lại cho chúng ta điều gì, thì đó chính là sự nhận ra rằng ngay từ thuở ban đầu, tất cả chúng sinh đều đã sẵn có cùng một bản tánh vốn tự giác ngộ.

Và rồi Thiền sư Vô Môn đặt ra câu hỏi tinh quái này: Này, khoan đã, chuyện gì sẽ xảy ra nếu tất cả các vị tăng đều mỉm cười? Chẳng phải khi ấy Đức Phật sẽ lúng túng, không biết xoay xở ra sao hay sao? Ngài gần như đang ngụ ý rằng Thiền tông có lẽ đã chẳng bao giờ cất cánh được—và chúng ta cũng chẳng thể có mặt trong thiền đường (zendo) này hôm nay. Rồi ngài lại tự hỏi, thế còn nếu ngài Ca-diếp đã không mỉm cười thì sao? Vô Môn đang đung đưa những giả thuyết này trước mặt chúng ta để ném cát vào mắt ta, nhằm buộc ta phải nhìn bằng con mắt thứ ba của chính mình.

Bên cạnh những câu hỏi dò xét của Thiền sư Vô Môn, chúng ta có thể đặt thêm câu hỏi này: Điều gì sẽ xảy ra nếu ngày hôm đó trên núi Linh Thứu không có sẵn cành hoa nào? (Tôi không nhớ mình từng thấy loài hoa nào mọc ở đó cả.) Liệu một cành cây khô có hình dáng đặc biệt có làm nên chuyện không? Hay một chiếc cúc áo thì sao? Hoặc giả như lúc đó chẳng có bất kỳ vật gì trong tay—chẳng hạn như Ngài đang ngồi trên một phiến đá trơ trụi—thì sao? Một tình huống tương tự như vậy có xuất hiện trong một công án thuộc tập Bích Nham Lục (Blue Cliff Record): Đức Phật bước lên pháp tòa an tọa, Bồ-tát Văn-thù gõ mạnh vào chiếc bàn và nói: “Hãy khéo quán sát Pháp của Đấng Pháp Vương—Pháp của Đấng Pháp Vương chính là như vậy,” và ngay lúc đó Đức Phật liền bước xuống khỏi pháp tòa.

Vấn đề không nằm ở việc Đức Phật đã làm gì hay không làm gì. Thật ra, điều đó thậm chí còn không thuộc về phạm trù của “hành động”. Tất cả đều quy về tự thân sự hiện hữu của Đức Phật, và của ngài Ca-diếp. Và cái thấy của ngài Ca-diếp.

Về mặt lý thuyết, trong Thiền tông, sự truyền pháp diễn ra khi vị thầy cảm nhận được sự thấu ngộ của người đệ tử đã ngang bằng với chính mình. Tại Nhật Bản, một số người còn đi xa hơn khi cho rằng để có thể trao truyền pháp mạch, sự thấu ngộ của người đệ tử phải vượt qua cả vị thầy. Nhưng chúng ta không cần phải hiểu điều đó theo nghĩa đen. Nếu đúng như vậy, thì đến ngày nay bất kỳ vị thầy nào cũng sẽ có sự thấu ngộ làm lu mờ cả sự giác ngộ của chư Phật và chư Tổ sư thời xưa.

Điểm mấu chốt là, cũng giống như những bản sao chụp (photocopy) qua nhiều thế hệ kế tiếp nhau, nếu sự truyền pháp không chân thật, nếu người đệ tử chưa hội đủ phẩm chất trọn vẹn để nhận pháp, bạn sẽ đối mặt với nguy cơ làm suy thoái cả truyền thống—mà thẳng thắn mà nói, đó chính là điều đang diễn ra. Hầu hết các vị thầy Thiền ngày nay thậm chí không yêu cầu đệ tử phải thấu suốt Chân Tánh của chính mình thì mới được nhận truyền pháp. Thực tế là họ thậm chí còn không coi đó là một điều kiện bắt buộc.

Roshi Bodhin Kjolhede

Tôi đã tìm thấy một câu chuyện từ cuốn sách tuyệt vời có tựa đề Stories of the Spirit, Stories of the Heart: Parables of the Spiritual Path from Around the World (Những Câu Chuyện Tâm Linh, Những Câu Chuyện Trái Tim: Truyện Ngụ Ngôn Về Con Đường Tâm Linh Từ Khắp Nơi Trên Thế Giới). “Một ngày nọ, Thiền sư Munon cho gọi đệ tử của mình là Shoju đến và nói: ‘Ta nay đã già rồi, Shoju ạ, và chính con sẽ là người tiếp nối giáo pháp này. Đây là cuốn sách đã được truyền qua bảy đời từ thầy sang trò. Bản thân ta cũng đã ghi thêm vào đó một số chú giải mà con sẽ thấy rất quý giá. Này, hãy giữ nó bên mình như một dấu ấn chứng tỏ ta đã chọn con làm người kế vị.’ Nghe vậy, Shoju liền đốt cuốn sách ngay lập tức.”

Cũng giống như việc Thiền sư Vô Môn đung đưa câu hỏi giả định về sự truyền pháp—chuyện gì sẽ xảy ra nếu tất cả mọi người đều mỉm cười, hay nếu ngài Ca-diếp đã không mỉm cười—chúng ta cũng có thể xem lời nhắc của Đức Phật về Chánh pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm, Thật tướng vô tướng như một loại phương tiện thúc đẩy (cây roi sách tấn). Ngài đang kêu gọi chúng ta nhìn thấu qua tất cả những ngôn từ mang tính khái niệm đó, để chúng ta không bị dính mắc vào ý niệm về nó, mà thay vào đó tự mình trực tiếp trải nghiệm điều mà những ngôn từ ấy đang chỉ tới.

Có một câu chuyện kể về đại Thiền sư Nam Tuyền (Nanchuan), tiếng Nhật gọi là Nansen, vị thầy đời Đường của Thiền sư Triệu Châu (Zhaozhou / Joshu). Khi ngài đang làm việc ngoài vườn thì một vị đệ tử bước tới hỏi: “Thế nào là đạo của Nam Tuyền?” Nói cách khác là, hãy cho con thấy sự thấu ngộ của thầy, giáo lý của thầy là gì? Và Thiền sư Nam Tuyền liền giơ chiếc liềm—dụng cụ làm vườn mà ngài đang dùng—lên. Chỉ đơn giản giơ nó lên. Vị đệ tử bèn nói: “Con đang hỏi về đạo của Nam Tuyền, chứ không phải cái liềm.” Và Nam Tuyền đáp: “Ta có thể dùng nó một cách tự tại, hoan hỷ.” Bằng hành động giơ chiếc liềm đó lên, Nam Tuyền đã trình hiện một cách tuyệt đẹp đạo của Nam Tuyền—cũng chính là Phật Đạo.

Bởi vì các tiêu chuẩn cho việc truyền pháp ngày nay đã trở nên quá thiếu đáng tin cậy, chúng ta phải tìm đến những cách khác để có được cái nhìn đầy đủ hơn về năng lực cũng như phẩm hạnh của một vị thầy tương lai. Quý giá hơn cả là dành một khoảng thời gian—trong đời thực—để ở bên cạnh vị thầy đó, và nếu có thể, cả với những đệ tử lâu năm của vị thầy ấy nữa. Đó chính là cơ hội mà chúng tôi mang đến tại Rochester trong các khóa hội thảo nhập môn kéo dài cả ngày. Bạn cũng có thể phần nào đánh giá được một vị thầy thông qua những gì họ viết ra, nhưng điều đó cũng có thể không đáng tin cậy; hành vi đời thực của vị thầy hoàn toàn có thể mâu thuẫn với những gì được viết trên trang giấy.

Và giờ đến bài tụng của Thiền sư Vô Môn: “Giơ một cành hoa lên, con rắn liền lộ đuôi. Ca-diếp khẽ mỉm cười, trời người đều ngơ ngác.” Ai là con rắn ở đây, đang để lộ đuôi của mình? Vô Môn đang nói về điều gì vậy?

Hồi còn nhỏ, gia đình tôi có nuôi một chú chó tên là Heidi, thuộc giống chó lạp xưởng (dachshund). Đôi khi lúc cả nhà đi vắng, nó lại bày trò nghịch ngợm—cắn nát thứ gì đó hoặc ăn vụng đồ ăn không dành cho nó. Khi chúng tôi trở về, Heidi liền lủi nhanh xuống gầm bàn ăn, nơi có tấm khăn trải bàn rủ xuống gần chạm sàn nhà. Nó trốn ở dưới đó mà không hề hay biết cái đuôi nhỏ của mình vẫn đang thò ra ngoài. Nó cứ tưởng bí mật của mình được giấu kín lắm! Thiền vẫn thường được gọi là một “bí mật công khai”.

“Ca-diếp khẽ mỉm cười, trời người đều ngơ ngác.” “Trời và người” (nhân thiên) đã trở thành cách gọi quy ước để chỉ hai cõi cao nhất trong sáu cõi luân hồi (lục đạo) chưa giác ngộ. Vì vậy, “trời và người” gần như bao gồm tất cả những chúng sinh có cơ hội thấu hiểu những điều thuộc bản chất này—những vị đã đạt đến một trình độ tâm thức đủ để tiếp nhận lợi ích từ việc lắng nghe Chánh pháp. Nhưng giờ đây, tạm gác chư thiên sang một bên, tại sao chúng ta lại cảm thấy ngơ ngác, bối rối trước giáo lý vốn không phải là giáo lý này? Trước Chánh pháp vốn không phải là Chánh pháp này? Tại sao người tu lại bị bế tắc bởi công án họ đang tham cứu, hay thậm chí đôi khi còn bị rối tung lên ngay cả với phép tu quán hơi thở?

Chúng ta tự làm mọi thứ trở nên phức tạp. Chúng ta phức tạp hóa mọi chuyện một cách không cần thiết thông qua suy nghĩ của mình, hay nói đúng hơn, là sự bám chấp của chúng ta vào những suy nghĩ đó. Nhưng ngài Ca-diếp thì không như vậy. Ngài chỉ nhìn thẳng trực diện vào sự trình hiện của Đức Phật. Ngài đã thấy. Tại sao lại như vậy? Bởi vì tâm trí của ngài không bị chia cắt bởi những ý nghĩ. Ngài Ca-diếp hẳn đã không mảy may suy nghĩ đến việc đạt được bất cứ điều gì từ cành hoa ấy hay mong cầu đi đến giác ngộ. Tâm trí của ngài hẳn phải thuần khiết như một tờ giấy trắng. Hoàn toàn vắng bóng mọi suy tư, khái niệm, ý niệm, hy vọng, kỳ vọng hay nuối tiếc. Và chắc chắn rằng tâm trí ấy hoàn toàn thoát khỏi những ý nghĩ về bản ngã, về tham vọng, sự tiến bộ của bản thân hay bất kỳ thứ vô nghĩa nào tương tự như thế.

Cần phải có sự tận hiến tuyệt đối cho việc tu tập mới có thể chạm tới sự thuần khiết đích thực của tâm trí, sự rỗng rang của tâm trí. Ngay cả lúc này đây, tâm trí của mọi người ở đây cũng đã trống trải hơn rất nhiều so với những ngày đầu của kỳ thiền thất (sesshin)—trống trải hơn rất nhiều. Những đám mây đang trở nên rất mỏng; những đám mây suy nghĩ đang tan loãng dần và nhẹ bẫng. Một số người trong quý vị có thể hài lòng với cảm giác nhẹ nhõm và tự do này, sự thanh thoát và niềm an lạc tĩnh lặng ấy. Những người khác thì không. Phần đông mọi người sẽ hài lòng: đó là sự thật, dựa trên tất cả những kinh nghiệm đã qua. Phần lớn mọi người sẽ cảm thấy biết ơn những gì mình đã gặt hái được từ kỳ thiền thất này cho đến lúc này—và rồi sau kỳ thiền thất, trạng thái thăng hoa này sẽ trôi qua, như quy luật của mọi trạng thái tâm lý. Những người khác—chủ yếu là những ai đã nhiều lần chứng kiến cảm giác nhẹ nhõm này tan biến sau mỗi kỳ thiền thất—sẽ không bằng lòng với điều đó. Họ sẽ tiếp tục vật lộn với công án, đi sâu hơn nữa vào pháp môn tu tập của mình, bởi họ biết rằng trên con đường này chúng ta không bao giờ được phép buông lơi, thả trôi theo đà.

Ngay lúc này đây, vào ngày thứ sáu của kỳ thiền thất (sesshin), chúng ta đang ở đỉnh cao phong độ của mình. Bất kể bạn nghĩ tình trạng tâm trí mình đang ra sao, tất cả chúng ta đều đang có sự tập trung sâu sắc hơn gấp bội so với trạng thái bình thường. Thật sự không thể có thời điểm nào tốt hơn lúc này. Chính nhờ sự sẵn sàng đó của tâm trí, đây là lúc chúng ta có cơ hội tốt nhất để quét sạch những gợn mây cuối cùng ấy. Không phải bằng cách cố gắng xua đuổi chúng, không phải bằng cách làm bất cứ điều gì với những suy nghĩ đó, mà chỉ bằng cách thực hiện một bước nhảy nhỏ cuối cùng vượt qua tâm trí phàm tục này, và đạt tới sự hợp nhất trọn vẹn với việc tu tập.

Khi Đức Phật giơ cành hoa lên, Ngài đang trình hiện chính điều mà nhiều thế kỷ sau Thiền sư Bạch Ẩn (Hakuin) đã thốt lên: “Ta là mặt trời, mặt trăng, những vì sao và mặt đất bao la rộng lớn này.” Ngài đang nói: “Ta chính là cành hoa ấy.” Tất cả chúng sinh đều là cành hoa này.

Hãy để chúng ta khép lại bài giảng bằng một đoạn trong bài thơ mà chúng ta vẫn thường đọc trong nghi lễ tang chế của mình:

Thế gian là một đóa hoa.
Chư thiên là những đóa hoa.
Các bậc giác ngộ là những đóa hoa.
Vạn pháp đều là hoa.
Hoa đỏ, hoa trắng, hoa xanh,
hoa vàng, hoa đen,
muôn vàn sắc màu rực rỡ của muôn hoa,
muôn vàn biểu hiện tỏa sáng của tình thương.

世界是一華，
Thế giới thị nhất hoa,
諸天亦是華。
Chư thiên diệc thị hoa.
諸佛皆是華，
Chư Phật giai thị hoa,
萬法盡是華。
Vạn pháp tận thị hoa.
紅華與白華，
Hồng hoa dữ bạch hoa,
青華黃黑華，
Thanh hoa hoàng hắc hoa,
無量諸華色，
Vô lượng chư hoa sắc,
無量慈光現。
Vô lượng từ quang hiện.

https://www.rzc.org/news/buddha-holds-up-a-flower/

      TÂM BỒ ĐỀ

TÌNH YÊU KHÔNG MÙ QUÁNG

Cách tạo dựng một mối liên kết bền chặt. Những mối quan hệ lành mạnh được xây dựng trên tình yêu và sự tin tưởng, sự cam kết và sự thân mật.

Nguyên tác: Love Isn't Blind
Tác giả: Hara Estroff Marano
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Bài liên hệ: TÌNH CẢM LỨA ĐÔI

***

Trong tất cả những quyết định bạn đưa ra trong đời, ít có quyết định nào quan trọng bằng việc chọn ai để kết hôn hoặc sống cùng. Một lựa chọn sai lầm có thể khiến bạn chìm đắm trong bất hạnh, lo lắng hoặc trầm cảm suốt ngày đêm, những trạng thái không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn cả sức khỏe thể chất. Bạn có thể phải đối mặt với tình trạng kinh tế bất ổn hoặc bị bạo hành thể xác hay lời nói. Hoặc bạn có thể phải vật lộn với vai trò làm cha mẹ đơn thân. Hậu quả của một lựa chọn sai lầm, sự bất mãn hay thậm chí đổ vỡ hôn nhân, là rất sâu rộng, thậm chí ảnh hưởng đến thế hệ sau.

Vì vậy, hãy tự làm cho mình một điều tốt đẹp bằng cách chọn bạn đời một cách khôn ngoan. Đúng vậy, bạn cần một số kỹ năng cơ bản trong mối quan hệ như giao tiếp, giải quyết vấn đề và xử lý xung đột. Nhưng bạn cũng cần một người bạn đời sẵn sàng cùng bạn thực hiện tất cả những điều đó và tạo ra điều mà hầu hết chúng ta đều mong muốn hơn bất cứ điều gì—cảm giác gần gũi với người khác. Thưa quý vị, có một khoa học về việc lựa chọn bạn đời, như người ta vẫn gọi trong lĩnh vực tâm lý học. Các mối quan hệ không phải là những thực thể bí ẩn xuất hiện trong cuộc đời bạn thông qua một tia chớp kỳ diệu đôi khi được gọi là "sự hòa hợp". Điều đó, thưa các bạn, không liên quan gì đến khả năng hình thành một mối liên kết bền vững.

Tình yêu không hề mù quáng. Trên thực tế, những mối quan hệ lành mạnh được xây dựng trên tình yêu, sự tin tưởng, sự cam kết, sự thân mật và sự gắn bó.

Bước một: Bạn gặp một người mình thích—và quan trọng hơn, người đó phải thể hiện rõ ràng rằng tình cảm của họ là tương hỗ. Sau đó, theo nhà tâm lý học John Van Epp, điều bạn cần làm là điều chỉnh tốc độ phát triển sự thân thiết để có cơ hội khám phá thái độ và hành vi báo trước tương lai. Thời gian là một yếu tố quan trọng trong việc này.

Theo Van Epp, khi bạn dần hiểu rõ một người, bạn sẽ xác định được điều gì mình có thể và không thể tin tưởng. Bạn cũng dựa vào người đó để đáp ứng những nhu cầu nhất định. Theo thời gian, bạn sẽ phát triển một mức độ gắn bó nhất định. Và cuối cùng, trong một mối quan hệ lãng mạn, có sự hấp dẫn về mặt tình dục dẫn đến sự đụng chạm.

Ông nhấn mạnh rằng đây là năm yếu tố gắn kết tạo nên chất keo kết dính cho mối quan hệ của bạn. Và điều quan trọng là chúng phải cùng phát triển một cách cân bằng. Bạn phải giữ cho trái tim và lý trí hài hòa. Vì vậy, bạn không bao giờ để bất kỳ yếu tố nào trong năm yếu tố này vượt quá xa sự tiến bộ của bạn ở bất kỳ yếu tố nào khác.

- Hiểu biết
- Tin tưởng
- Dựa vào
- Cam kết
- Tiếp xúc

Nói cách khác, theo Van Epp, có một vùng an toàn mà bạn cần duy trì khi mối quan hệ phát triển. Và quy tắc cơ bản để giữ vững vùng an toàn đó là, đừng bao giờ để mức độ của một động lực gắn kết vượt quá mức độ của động lực trước đó.

Vì vậy, đừng bao giờ tiến xa hơn trong những tiếp xúc tình dục so với mức độ cam kết của bạn, và đừng tạo dựng một cam kết vượt quá mức độ đáng tin cậy mà người kia đã chứng minh được. Và đừng trông chờ vào người yêu để đáp ứng nhu cầu của bạn vượt quá sự tin tưởng đã được kiểm chứng dành cho họ. Và đừng tin tưởng ai đó hơn những gì bạn biết về họ.

Theo Van Epp, nếu bạn bước ra khỏi vùng an toàn, bạn sẽ bỏ qua và xem nhẹ các vấn đề của người kia vì tình yêu. Bạn hiểu chứ? Nếu bạn đặt niềm tin vào ai đó trước khi hiểu rõ họ, hoặc quan hệ tình dục trước khi biết rõ về họ hoặc trước khi mức độ cam kết cho phép, thì bạn sẽ xem nhẹ các vấn đề với đối phương, làm suy yếu khả năng phán đoán của mình và tạo tiền đề cho sự thất vọng triền miên. Khi đó bạn mới nhận ra quá muộn rằng đối phương là một kẻ tồi tệ.

Một mối quan hệ bắt đầu từ việc hiểu biết về một người, và mức độ hiểu biết đó sẽ chi phối các khía cạnh khác của mối quan hệ. Sự hiểu biết của bạn về người đó sẽ phát triển cùng với sự chia sẻ và những trải nghiệm đa dạng được chia sẻ cùng nhau theo thời gian. Điều quan trọng là phải quan sát cách người bạn đời của mình ứng xử trong nhiều hoàn cảnh khác nhau—với bạn bè, với gia đình, với cấp trên và đồng nghiệp, với người lạ, với con cái.

Có năm lĩnh vực quan trọng cần tìm hiểu kỹ lưỡng trong quá trình hẹn hò:

- Hoàn cảnh gia đình và những ảnh hưởng thời thơ ấu
- Thái độ và hành động của lương tâm và sự trưởng thành
- Phạm vi tiềm năng tương thích của bạn
- Các ví dụ về các mô hình quan hệ khác
- Sức mạnh của kỹ năng quan hệ.

Đây là những lĩnh vực dự đoán tốt nhất một người sẽ như thế nào với tư cách là vợ/chồng và cha mẹ. Van Epp khẳng định, bằng cách tiếp cận này, bạn có thể làm theo trái tim mình mà không đánh mất lý trí.

https://www.psychologytoday.com/au/articles/200504/love-isnt-blind

Chúng Ta Đồng Điệu Hóa Lẫn Nhau: Vòng Lặp Phản Hồi Ngầm Trong Trải Nghiệm Con Người

We Tune Each Other: The Hidden Feedback Loop of Human Experience

By Bruno Wang
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Bài liên hệ: PHẬT GIÁO ĐỜI SỐNG

***

Một giọng nói có thể làm thay đổi bầu không khí của cả căn phòng ngay cả trước khi bất kỳ ý tứ nào kịp được thấu hiểu. Một gương mặt bước vào với vẻ bồn chồn có thể làm xáo trộn cả buổi tụ họp mà chẳng cần thốt ra lời nào. Chỉ bằng sự hiện diện của mình, một người có phong thái điềm tĩnh cũng đủ sức trấn an những người xung quanh. Con người từ lâu đã luôn cảm nhận được sự cộng hưởng thầm lặng mà các tương tác mang lại, ngay cả khi họ chưa có đủ ngôn từ để lý giải điều đó một cách chuẩn xác. Có một thứ gì đó luân chuyển giữa chúng ta vượt lên trên cả lời nói, nhưng đồng thời lại định hình nên lời nói và lưu lại dấu vết của những suy tư có ý thức trong thế giới xã hội.

Văn hóa hiện đại thường nhìn nhận những trực giác như vậy bằng ánh mắt hoài nghi, cứ như thể ngôn ngữ về sự rung động chỉ mang tính tô vẽ, huyền bí hoặc thiếu chính xác. Tuy nhiên, bản thân thứ trực giác ấy lại khó lòng bác bỏ. Âm nhạc làm biến đổi cơ thể. Nỗi sợ hãi lan truyền khắp đám đông. Niềm tin có nhiệt độ của riêng nó. Nỗi đau buồn khiến không gian đặc quánh lại. Niềm vui làm không gian trở nên nhẹ bẫng. Thế giới mà chúng ta cùng chung sống chưa bao giờ chỉ được tạo nên từ chính sách, vật chất và các thể chế. Luôn có một bầu không khí tinh tế hơn đang âm thầm vận hành, được dệt nên từ cảm xúc, ý định, sự chú tâm và mối tương giao.

Văn hóa hiện đại thường nhìn nhận những trực giác như vậy bằng ánh mắt hoài nghi, cứ như thể ngôn ngữ về sự rung động chỉ mang tính tô vẽ, huyền bí hoặc thiếu chính xác. Tuy nhiên, bản thân thứ trực giác ấy lại khó lòng bác bỏ. Âm nhạc làm biến đổi cơ thể. Nỗi sợ hãi lan truyền khắp đám đông. Niềm tin có nhiệt độ của riêng nó. Nỗi đau buồn khiến không gian đặc quánh lại. Niềm vui làm không gian trở nên nhẹ bẫng. Thế giới mà chúng ta cùng chung sống chưa bao giờ chỉ được tạo nên từ chính sách, vật chất và các thể chế. Luôn có một bầu không khí tinh tế hơn đang âm thầm vận hành, được dệt nên từ cảm xúc, ý định, sự chú tâm và mối tương giao.

Một nhận định như vậy không nhất thiết phải bị giản lược về mặt vật lý thuần túy hay sự ủy mị cảm tính. Một cách diễn giải sâu sắc và nghiêm túc hơn chỉ ra rằng đời sống nội tâm không hề riêng tư theo bất kỳ nghĩa đơn giản nào, cũng chẳng bị giam kín bên trong hộp sọ. Ý thức tỏa rạng thông qua hành động, ngữ điệu, nhịp điệu và sự tri nhận. Mỗi tâm trí đều dự phần vào một không gian phản hồi rộng lớn hơn. Phật giáo, từ rất lâu trước kỷ nguyên của khoa học thần kinh và lý thuyết cảm xúc, đã thấu hiểu điều này với một sự sáng tỏ phi thường.

Chính địa hạt của đời sống nội tâm, sức khỏe cảm xúc và trải nghiệm nhân sinh chung này là điều mà Quỹ Pure Land (Pure Land Foundation) không ngừng khám phá thông qua những chiêm nghiệm lấy cảm hứng từ Phật giáo dành cho đời sống đương đại. Được sáng lập bởi Bruno Wang, các hoạt động của quỹ hướng đến việc suy ngẫm xem trí tuệ cổ xưa có thể đối thoại như thế nào với những trăn trở hiện đại về nỗi khổ đau, lòng từ bi, sự kết nối và tâm trí con người.

1- Đời Sống Nội Tâm Chưa Bao Giờ Chỉ Thuần Túy ở Bên Trong

Ảo tưởng phổ biến của thời hiện đại về một bản ngã độc lập tự chủ luôn dựa trên một sự xóa nhòa âm thầm. Con người không phải trở nên trọn vẹn bên trong chính mình trước rồi mới bước ra thế giới. Mỗi cá nhân được hình thành thông qua các mối quan hệ. Tâm trí trưởng thành trong sự tiếp xúc. Căn tính nảy sinh từ những điều kiện vốn đã thấm đẫm gia đình, ngôn ngữ, ký ức, giai cấp, lịch sử và kỳ vọng. Bản ngã không phải là một hòn đảo biệt lập, mà là một cấu trúc tạm thời giữa dòng chảy không ngừng.

Lý Duyên khởi, một trong những giáo lý sâu sắc nhất của đạo Phật, đã hé lộ chân lý mang tính tương quan này với một vẻ đẹp tinh tế phi thường. Không có gì tự thân sinh khởi một cách độc lập. Mọi hiện tượng đều biểu hiện thông qua các nhân và duyên. Suy nghĩ nương tựa vào cảm thọ, cảm thọ nương tựa vào xúc chạm, xúc chạm nương tựa vào thức, thức nương tựa vào danh và sắc, cứ thế tiếp nối qua một chuỗi mắt xích đánh đổ hoàn toàn ảo tưởng về một thực thể cô lập. Một con người không phải là một đơn vị khép kín đang đối diện với một thế giới nằm "ngoài kia".

Một con người là một điểm giao thoa, một sự hội tụ sống động của sắc, thọ, tưởng, hành và thức. Một khi điều này vượt qua khỏi một khái niệm trừu tượng thuần túy, những hệ lụy về mặt đạo đức bắt đầu trở nên sắc nét hơn. Các trạng thái nội tâm không phải là những tài sản tĩnh tại nằm yên trong ta. Cơn giận chi phối sự tri nhận. Lòng tham ái làm méo mó sự phán xét.

Sự bất an làm phân mảnh sự chú tâm. Tâm từ bi làm thay đổi cách một người khác hiện diện trước mắt ta, giúp ta nuôi dưỡng sự thấu cảm thay vì nhìn nhận ai đó như một rắc rối. Một tâm trí bị chi phối bởi sự oán hận không chỉ đơn thuần chứa đựng nỗi oán hận bên trong. Chính tâm trí ấy đang góp phần kiến tạo nên một thế giới đầy rẫy sự oán hận.

Kinh Pháp Cú mở đầu bằng những câu kệ đến nay vẫn gây kinh ngạc bởi sự thấu suốt sâu sắc về tâm lý học: "Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác." Những vần kệ như thế đôi khi được trích dẫn như những câu châm ngôn tâm linh, song sức nặng của chúng còn lớn lao hơn thế nhiều. Tâm lý học Phật giáo không hề nói rằng thế giới bên ngoài chỉ là hư ảo, hay nỗi khổ đau có thể tan biến chỉ bằng lối suy nghĩ tích cực. Một luận điểm nghiêm túc hơn đang được đặt ra. Trải nghiệm được định hình bởi chính phẩm chất của tâm trí tiếp nhận và sắp xếp nó. Thực tại — dưới góc độ được sống, được nếm trải nỗi khổ và được diễn giải — không thể tách rời khỏi ý thức. Cách một người trải nghiệm cuộc sống phụ thuộc phần lớn vào trạng thái tâm trí của họ.

2- Sự Rung Động Dưới Góc Độ ẩn Dụ Và Sự Thật Đạo Đức

Ngôn ngữ về sự rung động có thể bị lạm dụng sai cách khi người ta dùng nó để giản lược nỗi khổ đau thành những khẩu hiệu tự lực sáo rỗng, hoặc ngụ ý rằng sự bất công đơn thuần chỉ là hệ quả của việc thiếu suy nghĩ tích cực. Những sự bóp méo như vậy đáng bị phản bác. Một người mẹ đang chìm trong nỗi đau mất mát không cần ai đó bảo rằng hãy "nâng cao tần số rung động" của mình. Một thế giới hằn sâu dấu vết của chiến tranh, sự tước đoạt và nỗi nhục nhã không thể được chữa lành chỉ bằng sự lạc quan cá nhân. Một ngôn ngữ tâm linh nghiêm túc phải luôn có trách nhiệm trước nỗi khổ đau đúng như cách nó đang thật sự diễn ra.

Tuy nhiên, khái niệm sự rung động vẫn hướng tới một điều gì đó đáng được gìn giữ. Phẩm chất nội tâm của một con người thực sự định hình nên trường xã hội xung quanh. Các trạng thái cảm xúc luôn mang theo nhịp điệu và hệ quả của riêng chúng. Con người không ngừng đồng điệu hóa với nhau. Trẻ sơ sinh làm điều này ngay từ trước khi biết nói. Những người yêu nhau làm điều này trong sự thinh lặng. Các xã hội làm điều này thông qua truyền thông, nghi lễ và sự lây lan của tâm trạng.

Khoa học đương đại, dù vận hành bằng một hệ thống từ vựng khác, thường có sự gặp gỡ với tuệ giác này. Sự đồng bộ thần kinh, sự lây lan cảm xúc và sự cộng hưởng xã hội đều cho thấy con người có khả năng phản hồi một cách tinh tế trước trạng thái của nhau. Bộ não không chỉ đơn thuần là một cỗ máy tính toán tách rời, mà là một cơ quan của sự tương giao, dự đoán và đồng điệu hóa. Chúng ta đọc vị ngữ điệu trước cả khi tiếp nhận lập luận. Chúng ta ghi nhận sự căng thẳng ở người khác thông qua những tín hiệu vi mô nằm dưới ngưỡng nhận thức. Những thực tại chung nảy sinh không chỉ từ sự đồng thuận có chủ ý, mà còn từ sự đồng điều chỉnh mang tính hiện thân và quá trình diễn giải qua lại lẫn nhau.

Một cách đọc hiểu dưới góc nhìn Phật giáo vốn không cần đến sự xác nhận của khoa học để giữ nguyên tính chân lý của nó, song sự giao thoa này lại mang tính soi sáng sâu sắc. Các truyền thống chiêm nghiệm cổ xưa lẫn những khảo cứu hiện đại đều chỉ ra rằng chưa từng có một con người nào đơn thuần chỉ "có một tâm trạng riêng tư". Sự bồn chồn của người này trở thành nỗi bất an của người khác. Sự dịu dàng của một người lại mở đường cho những người xung quanh được thả lỏng. Bầu không khí đạo đức được kiến tạo theo cách ấy, qua từng khoảnh khắc, trên mọi quy mô từ sự gần gũi riêng tư cho đến cả nền văn minh.

3- Bầu Không Khí Của Luân Hồi

Phật giáo chưa bao giờ xem khổ đau thuần túy là một thất bại cá nhân. Luân hồi không chỉ là sự mê lầm riêng tư. Luân hồi chính là toàn bộ bầu không khí duyên sinh của tham, sân và si mà muôn loài đang lang thang trôi lăn trong đó. Sự trôi lăn ấy không chỉ diễn ra bên trong những tâm trí đơn độc, mà còn nằm trong chính những nền văn hóa được xây dựng xoay quanh lòng tham muốn chiếm hữu, nỗi sợ hãi và sự lãng quên. Cả một xã hội có thể trở nên quen thuộc với sự say sưa mê muội, tốc độ và sự xao nhãng. Cả một nền kinh tế có thể vận hành dựa trên việc sản xuất ra sự bất mãn.

Trong những điều kiện như vậy, "sự rung động nội tâm" trở thành một vấn đề đạo đức nghiêm túc hơn là một cụm từ thời thượng. Một ý thức bị thúc đẩy bởi lòng tham sẽ củng cố chính mạng lưới vận hành của luân hồi. Một ý thức được rèn luyện trong chánh niệm và lòng từ bi sẽ đưa một dòng chảy khác vào ngay trong chính trường năng lượng ấy. Không có hành động tỉnh thức nào hoàn toàn tách biệt khỏi đời sống tập thể. Không có sự rèn luyện chú tâm nào là trung tính về mặt đạo đức.

Đây cũng chính là nơi công việc của tôi và Quỹ Pure Land tìm thấy ý nghĩa thiết thực trong thời đại ngày nay. Trọng tâm của chúng tôi về sức khỏe cảm xúc và tinh thần không hề tách rời khỏi thân phận chung rộng lớn của nhân loại, mà bắt nguồn từ sự nhận thức rằng những bất ổn nội tâm và nỗi khổ đau tập thể có mối liên hệ mật thiết với nhau. Vấn đề đặt ra không chỉ đơn thuần là làm thế nào để mỗi cá nhân cảm thấy tốt hơn, mà là làm thế nào để phẩm chất ý thức mà chúng ta vun bồi có thể làm thay đổi bầu không khí chung mà tất cả đang cùng chia sẻ.

Đây chính là lý do con đường Phật giáo không bắt đầu bằng siêu hình học, mà khởi đi từ giới hạnh đúng đắn. Chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng không phải là những đức tính tô điểm được gắn thêm vào việc thiền định. Chúng chính là những công nghệ kiến tạo bầu không khí. Lời nói cay nghiệt, dối trá hay gây chia rẽ sẽ tái định hình trường tương giao rất lâu sau khi âm thanh ngôn từ đã tan biến. Ngược lại, lời nói chân thật, đúng thời và từ ái giúp nuôi dưỡng niềm tin — một trong những loại tài sản quý hiếm nhất ở bất kỳ thời đại nào. Đời sống đạo đức, vì thế, không phải là sự sùng đạo hình thức. Đời sống đạo đức chính là một nghệ thuật kiến trúc tinh vi.

Một thế giới sẽ mang diện mạo khác đi khi có đủ nhiều người khước từ sự khinh miệt. Một gia đình sẽ đổi thay khi có một người ngừng trao truyền những cay đắng mang tính kế thừa. Một môi trường làm việc sẽ chuyển biến khi sự lo âu không còn bị nhầm lẫn với sự xuất sắc. Một cuộc đối thoại nơi công cộng sẽ thay đổi khi sự sáng rõ được trân trọng hơn là sự trình diễn. Không điều nào trong số này là viễn vông không tưởng. Những chuyển dịch như vậy thường mong manh, chưa trọn vẹn và hoàn toàn có thể đảo ngược. Dẫu vậy, sự mong manh không hề khiến chúng trở nên thiếu chân thật. Ở một khía cạnh nào đó, toàn bộ lịch sử nhân loại có thể được đọc như một cuộc giằng co giữa các bầu không khí tinh thần.

4- Không Có Bản Ngã Tách Biệt, Không Có Tương Lai Tách Biệt

Một tuệ giác khác của Phật giáo trở nên cấp thiết tại đây: anatta, hay giáo lý Vô ngã. Độc giả phương Tây đôi khi hiểu lầm lời dạy này như một sự phủ nhận tư cách cá nhân, hoặc như một câu đố siêu hình tách rời khỏi đời sống thường nhật. Một cách đọc mang tính hiện sinh hơn sẽ hé lộ một điều gì đó triệt để hơn và nhân văn hơn. Không thể tìm thấy một bản chất vĩnh cửu, độc lập nào ở cốt lõi của trải nghiệm. Thay vào đó, điều hiển lộ chính là một tiến trình, một sự tiếp nối không cố định, một mô thức không mang thực thể cô lập.

Điều này vô cùng hệ trọng bởi ảo tưởng về sự tách biệt đã trở thành một trong những căn bệnh chi phối thời hiện đại. Các quốc gia tự huyễn hoặc rằng mình bất khả xâm phạm trong khi đang cùng sống giữa một cuộc sụp đổ khí hậu chung. Các cá nhân mưu cầu sự an toàn riêng tư trong khi đang tồn tại bên trong những hệ thống mang tính dễ tổn thương lẫn nhau. Các cộng đồng tự khép kín và cứng nhắc xoay quanh bản sắc mà quên mất rằng bản sắc vốn dĩ luôn mang tính thẩm thấu. Câu chuyện hư cấu về sự cô lập ấy đã sản sinh ra cả nỗi thống khổ về mặt tinh thần lẫn sự tàn nhẫn về mặt chính trị.

Sự nhận thức về tính tương thuộc không phải là chủ nghĩa đại đồng cảm tính. Cần phải có một sự phân định rạch ròi hơn. Phật giáo không nói rằng mọi chúng sinh đều giống hệt nhau, cũng không nói rằng xung đột sẽ tự biến mất một khi sự hợp nhất được khẳng định. Một luận điểm chân thật hơn lại mang tính đòi hỏi cao hơn nhiều. Mọi chúng sinh đều đan quyện vào nhau. Nỗi khổ đau của một cá nhân vẫn đi vào thế giới chung này. Sự suy thoái phẩm giá của một nhóm người sẽ làm vẩn đục bầu không khí đạo đức của tất cả.

Bạo lực chưa bao giờ giới hạn hệ quả của nó trong phạm vi cục bộ. Lòng từ bi cũng vậy, nó không bao giờ chỉ dừng lại ở nơi khởi phát. Khi người ta nói về việc nhân loại xích lại gần nhau, cụm từ ấy thường nghe có vẻ sáo rỗng bởi nó hay được đưa ra như một khẩu hiệu hơn là một tuệ giác sâu sắc. Tuy nhiên, một nền tảng vững chắc hơn cho sự đoàn kết vẫn luôn hiện hữu nếu ta bắt đầu không phải từ ý thức hệ, mà từ bản thể luận. Một tương lai hòa bình cho nhân loại sẽ không đến chỉ từ việc con người đồng thuận với nhau về mặt ý niệm, mà nhiều khả năng sẽ đến từ việc con người thấu hiểu sâu sắc rằng họ đang cùng nhau kiến tạo nên thế giới mà mình đang sống.

4- Thiền Định Như Một Hệ Sinh Thái Của Sự Tri Nhận

Trong khuôn khổ tư tưởng này, thiền định không phải là sự rút lui khỏi thế giới, mà là sự tinh luyện cách thức ta dự phần vào thế giới ấy. Người hành thiền không hề bỏ lại thực tại ở phía sau. Một cách mô tả chân thật hơn sẽ nói rằng thiền định hé lộ cách thực tại đang được khâu nối lại với nhau bởi thói quen, sự phản ứng và sự phóng chiếu ngay trong từng khoảnh khắc hiện tại.

Đây chính là một lý do khiến việc thực hành Phật giáo luôn nhấn mạnh vào sự vun bồi sati, tức chánh niệm hay sự ghi nhớ tỉnh thức. Sự tự nhận thức giúp nắm bắt mọi thứ từ rất sớm trước khi chúng xoáy sâu vào vòng luẩn quẩn. Nó nhận ra những dấu hiệu đầu tiên: sự căng thẳng trong cơ thể, sự thôi thúc muốn phản ứng lại, hay lực kéo của sự xao lãng. Thay vì đè nén những xung lực này, sự tự nhận thức chỉ đơn giản là nhìn thấy chúng một cách sáng rõ. Và ngay trong cái thấy ấy, bạn không còn bị chúng điều khiển một cách tự động nữa.

Từ sự thấu hiểu bầu không khí nội tâm của chính mình như vậy, một dạng rung động khác sẽ nảy sinh. Bạn trở nên vững vàng hơn. Bạn biết dừng lại một nhịp trước khi cất lời, để những gì nói ra mang nhiều chủ ý và cân nhắc hơn. Lòng từ bi không còn là thứ bạn cố gắng trình diễn ra bên ngoài, mà trở thành cách thức tự nhiên để bạn tương giao với người khác. Với nền tảng vững chãi ấy, bạn có thể bước qua những tình huống căng thẳng mà không làm chúng trở nên tồi tệ hơn. Trong một thế giới bị chi phối bởi những phản ứng liên miên không dứt, chỉ riêng điều đó thôi cũng đã mang một sức mạnh lớn lao.

Lý tưởng Bồ Tát còn mở rộng điều này xa hơn nữa. Sự giác ngộ không được tìm cầu chỉ cho riêng sự thanh thản cá nhân. Trí tuệ nở hoa thành sự phụng sự bởi ảo tưởng về một sự giải thoát riêng rẽ rốt cuộc rồi cũng sẽ tan biến. Sự bình yên của riêng một người không thể nào trọn vẹn giữa một thế giới đang bốc cháy. Song, thế giới này cũng chẳng thể được phụng sự bởi những tâm trí bị thiêu đốt bởi cơn thịnh nộ, tính hư vinh hay nỗi tuyệt vọng. Vì thế, vị Bồ Tát hành động trên cả hai phương diện cùng một lúc: thanh lọc nội tâm và đáp lời thế giới bên ngoài.

5- Sự Đồng Điệu Chung Của Nhân Loại

Một tương lai tốt đẹp hơn sẽ không đến từ việc chỉ tu dưỡng nội tâm hay chỉ dấn thân hành động xã hội, mà đến từ việc gìn giữ cả hai điều đó song hành cùng nhau. Nếu thiếu đi sự rèn luyện bên trong, sự thôi thúc về mặt đạo đức rất dễ trở nên phản ứng thái quá và khắc nghiệt, vô tình tái tạo lại chính những tổn hại mà nó đang ra sức chống lại. Ngược lại, nếu thiếu đi sự gắn kết với thế giới, việc thực hành hướng nội có nguy cơ biến thành một chốn ẩn náu riêng tư trong khi nỗi khổ đau thực tế vẫn tiếp diễn không ngừng. Điều cần thiết lúc này là một sự cân bằng vững vàng hơn: khả năng nhìn thấu sáng rõ, hành động kiên định và giữ mình vững chãi mà không rơi vào sự thờ ơ hay cơn thịnh nộ.

Sự thực hành Phật giáo chỉ ra con đường Trung đạo này. Giáo lý ấy gợi mở rằng chúng ta có thể đối mặt với sự bất công mà không để bản thân bị nó nuốt chửng, và có thể quan tâm sâu sắc mà không đánh mất sự điềm tĩnh. Phẩm chất của đời sống nội tâm không hề tách rời khỏi thế giới mà chúng ta đang góp phần kiến tạo; chính nó định hình cách chúng ta cất lời, hành động và đáp lời cuộc sống. Có những cách hiện hữu làm gia tăng nỗi sợ hãi, sự chia rẽ và lòng thù địch. Ngược lại, có những cách hiện hữu âm thầm khôi phục lại phẩm giá, sự chừng mực và niềm tin. Những ảnh hưởng nhỏ bé, thường vô hình ấy cứ thế tích tụ lại, tạo thành bầu không khí chung mà tất cả chúng ta đang cùng hít thở và sống trong đó.

Đây chính là lời mời gọi rộng mở hơn được gửi gắm xuyên suốt các hoạt động của Quỹ Pure Land (Pure Land Foundation) của tôi: hãy nhìn nhận đời sống nội tâm không phải như một thứ gì đó tách biệt khỏi thế giới, mà như một trong những điều kiện mà thông qua đó thế giới này không ngừng được định hình.

Vậy nên, sự thay đổi thật sự không được thúc đẩy chỉ bởi những ý tưởng, mà bởi những chuyển dịch trong cách chúng ta trải nghiệm và tương giao với nhau. Mỗi khoảnh khắc tỉnh thức đều ngắt quãng sự phản ứng tự động. Mỗi hành động từ bi đều làm thay đổi sắc thái của trường năng lượng chung. Chúng ta đang không ngừng dự phần vào việc kiến tạo nên thế giới này, dù ta có nhận ra điều đó hay không. Câu hỏi thật sự không phải là làm thế nào để trốn chạy hay kiểm soát thế giới ấy, mà là làm thế nào để sống trong đó với đủ sự sáng rõ và ân cần, sao cho người khác bớt cảm thấy nặng nề trước sự hiện diện của ta, và thay vào đó, có thể dễ thở hơn./.

https://www.buddhistdoor.net/features/we-tune-each-other-the-hidden-feedback-loop-of-human-experience/

 

   TÂM BỒ ĐỀ

Vậy, Bạn Thật Sự Yêu Thích Hay Chỉ Là Đang Say Đắm Trong Mộng Mơ Lãng Mạn?

Hỏi thật đấy, vì đôi khi chúng ta cũng hơi "ảo tưởng" (delulu) một chút mà.

So, Do You *Actually* Like Them or Is It the Romantic Fantasy Talking? Asking because sometimes, we can be delulu

Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Wendy Rose Gould
Wendy Rose Gould là một phóng viên chuyên mảng phong cách sống với hơn một thập kỷ kinh nghiệm viết về các chủ đề sức khỏe và đời sống tinh thần.

***

Những điểm chính cần nhớ

• Việc tự đặt ra những câu hỏi cốt lõi cho bản thân có thể giúp bạn xác định liệu mình có thực sự thích một người hay chỉ đang thích hình mẫu lý tưởng về họ.
• Thấu hiểu cảm xúc của chính mình trong một mối quan hệ có thể tác động đến chất lượng cuộc sống và khả năng đưa ra quyết định của bạn
• Bài liên hệ: SONG ĐỐI

Vậy, Bạn Thật Sự Yêu Thích
Hay Chỉ Là Đang Say Đắm Trong Mộng Mơ Lãng Mạn?
Hỏi thật đấy, vì đôi khi chúng ta cũng hơi "ảo tưởng" (delulu) một chút mà.

 

Để xác định liệu bạn có thật sự thích một người hay chỉ đang thích hình mẫu lý tưởng về họ, hãy bắt đầu bằng cách nhìn nhận lại cảm xúc của chính mình. Bạn đang bị thu hút bởi những phẩm chất thật sự của họ, hay đang say đắm một viễn cảnh tự tưởng tượng? Việc thấu hiểu những cảm xúc này sẽ giúp làm rõ mong muốn của bạn và cải thiện các quyết định trong chuyện tình cảm.

1- Bạn Thật Sự Thích Người Ta — Hay Chỉ Thích Hình Mẫu Lý Tưởng Về Người Ta?

Để hiểu rõ liệu bạn có thật sự thích một người hay chỉ đang thích hình mẫu lý tưởng về họ, hãy bắt đầu bằng việc đối diện trung thực với cảm xúc của chính mình. Bạn đang bị thu hút bởi những phẩm chất chân thật của họ, hay đang say đắm một viễn cảnh tự tưởng tượng về con người mà họ có thể trở thành? Việc bóc tách những cảm xúc này sẽ giúp làm rõ mong muốn của bạn và giúp các quyết định trong chuyện tình cảm trở nên sáng suốt hơn.

Đó là tình yêu hay chỉ là sự rung động nhất thời? Câu hỏi này thường nảy sinh khi bạn mới gặp gỡ một ai đó. Thật dễ để cảm thấy bị cuốn hút bởi sự hiện diện của họ cùng cảm giác phấn khích trước viễn cảnh của một mối tình chớm nở.

Đặc biệt là khi họ sở hữu vẻ ngoài cuốn hút, duyên dáng và không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nào. Nhưng liệu bạn có thật sự rung động trước con người họ, hay chỉ đang say đắm hình mẫu lý tưởng về họ cùng viễn cảnh tương lai giữa hai người?

2- Tầm Quan Trọng Của Việc Thấu Hiểu Cảm Xúc Bản Thân

Đâu là tình yêu, và đâu chỉ là sự rung động nhất thời? Tôi đã tự hỏi bản thân câu hỏi này rất nhiều lần, và tôi tin rằng bạn cũng vậy. Khi mới gặp gỡ một người, thật khó để không cảm thấy say đắm hoàn toàn trước sự hiện diện của họ cùng viễn cảnh về một chuyện tình mới.

Đặc biệt là khi họ cực kỳ thu hút, luôn biết cách lấy lòng bạn một cách tinh tế, và thoạt nhìn chẳng có dấu hiệu báo động (red flag) nào cả. Nhưng liệu bạn có đang thật sự rung động trước chính con người họ, hay chỉ đang say mê cái 'hình mẫu' về họ (cùng viễn cảnh cái kết viên mãn mà cả hai có thể có)?

Bước đầu tiên: Nhận diện cảm xúc của chính mình. Tất cả chúng ta đều từng trải qua cảm giác lâng lâng và phấn khích ban đầu khi gặp một người mới. Hãy dành một chút thời gian lùi lại, ngừng lãng mạn hóa mọi thứ và tập trung xác định cảm xúc thật sự của bản thân. Việc thấu hiểu cảm xúc của chính mình luôn hữu ích trong mọi hoàn cảnh, nhưng nó đặc biệt quan trọng trong chuyện tình cảm, bởi lẽ bạn đang cân nhắc gắn bó với một người có thể tạo ra ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời mình.

“Việc thấu hiểu cảm xúc của bản thân trong một mối quan hệ giúp chúng ta nhận ra liệu mối quan hệ đó có thật sự mang lại giá trị tốt đẹp cho mình hay không,” nhà trị liệu tâm lý cặp đôi Stephanie Holz, LMFT giải thích. “Một mối quan hệ khiến chúng ta cảm thấy mãn nguyện sẽ giúp nâng cao lòng tự trọng, từ đó có thể cải thiện chất lượng cuộc sống, hiệu suất công việc cũng như khả năng đạt được các mục tiêu cá nhân.”

Thêm vào đó, việc nhìn thấu rõ ràng cảm xúc của chính mình cũng rất tuyệt và mang lại cảm giác làm chủ bản thân. Điều này giúp bạn tin tưởng vào chính mình và đưa ra những quyết định đầy tự tin.

Liên hệ: The Little Things in Relationships That Matter the Most [Những điều bé nhỏ làm nên giá trị lớn nhất trong tình yêu]

3- Thật Sự Thích Một Người Nghĩa Là Gì?

Những rung động thoáng qua (crush) thì nhiều vô kể. Đó có thể là anh chàng hay cô nàng pha chế dễ thương ở quán cà phê quen, người có ngoại hình thu hút mà bạn mới hẹn hò vài buổi, hay đồng nghiệp luôn khiến bạn đỏ mặt. Nhưng liệu bạn có thật sự thích bất kỳ ai trong số họ—hay chỉ đang thích hình ảnh do chính bạn tự vẽ ra trong đầu?

Thường rất khó để phân biệt giữa tình cảm chân thật và mê đắm nhất thời, bởi nhiều mối quan hệ mới đều bắt đầu bằng một mức độ ngưỡng mộ có phần ngây thơ. Các nghiên cứu chỉ ra rằng những cảm xúc hưng phấn ban đầu này có thể giống với cảm giác mê ly do cocaine mang lại. Tuy nhiên, sức hút này chỉ có giới hạn, đó là lý do việc tự đặt cho mình những câu hỏi quan trọng lại đóng vai trò then chốt.

“Khi cố gắng phân định xem bạn đang thật sự thích một người hay chỉ đang thích hình ảnh lý tưởng về họ, sự tự vấn (nhìn sâu vào nội tâm) chính là chìa khóa,” chuyên gia tham vấn tâm lý Olivia Withers, LPC, LCPC chia sẻ. Cô gợi ý bạn nên tự hỏi bản thân 6 câu hỏi sau đây:

^1- Nhu cầu cảm xúc của mình là gì, và liệu họ có đang đáp ứng được những nhu cầu đó không?
^2- Mình có cảm thấy dễ chịu (thoải mái, vui vẻ) khi ở bên cạnh người này không?
^3- Mình có thật sự bị thu hút (tò mò) bởi con người ấy và chân thành muốn tìm hiểu sâu hơn về người ấy không?
^4- Những kỳ vọng của mình về một mối quan hệ là gì, và liệu người ta có đáp ứng được những kỳ vọng đó không?
^5- Những ưu tiên và giá trị cốt lõi nào là quan trọng đối với mình ở một người bạn đời, và liệu người ấy có những điều đó không?
^6- Cả hai phía có cùng nhìn thấy tiềm năng cho một mối quan hệ lâu dài hay không?

“Nếu chúng ta chỉ thích hình ảnh lý tưởng về một ai đó, ta có thể thấy mình dễ chán nản—hoặc thậm chí khó chịu—khi ở cạnh họ, hay cảm thấy bản thân phải gồng lên để trở thành một ai khác thay vì là chính mình,” Holz chia sẻ. “Điều này cho thấy mối quan hệ đó được xây dựng dựa trên sự mộng tưởng và phóng chiếu nhiều hơn là sự kết nối giữa hai con người thực sự.” Thật chí lý! (Hết lời để nói)

Liên hệ: 4 dấu hiệu then chốt cho thấy có lẽ đã đến lúc nên chia tay [4 Key Signs It Might Be Time to Break Up]

a- Những dấu hiệu cho thấy bạn thật sự thích một người

- Họ mang lại cho bạn cảm giác dễ chịu, thoải mái.
- Bạn luôn muốn tiếp tục tìm hiểu thêm về con người họ.
- Bạn có thể thoải mái là chính con người thật của mình khi ở bên họ
- Bạn chủ động dành thời gian cho họ.
- Bạn tìm thấy niềm vui khi làm những điều tốt đẹp cho họ.
- Bạn cảm thấy được tiếp thêm năng lượng thay vì bị rút kiệt sức lực khi ở cạnh họ.
- Hai bạn có những sở thích chung.
- Hệ giá trị sống của hai bạn đồng điệu với nhau.
- Bạn ghi nhớ những chi tiết nhỏ nhặt về họ.
- Bạn có thể hơi hồi hộp, xao xuyến khi đứng trước họ (trong giai đoạn đầu).
- Bạn có cảm giác như mình đang ở bên một người đã quen biết từ rất lâu rồi.
- Hai bạn cùng chia sẻ những mục tiêu tương đồng.
- Bạn cảm thấy an toàn và được tôn trọng.
- Bạn vẫn nghĩ về họ ngay cả khi họ không ở bên cạnh.
- Bạn thấy yêu mến ngay cả những nét tính cách kỳ quặc, khác biệt của họ.

b-Những dấu hiệu cho thấy bạn chỉ đang thích "hình ảnh lý tưởng" về họ

- Bạn chỉ muốn dành thời gian cho họ khi cảm thấy buồn chán hoặc cô đơn.
- Bạn thấy họ thu hút về mặt ngoại hình nhưng lại không thực sự rõ về tính cách của họ.
- Bạn cảm thấy cạn kiệt năng lượng sau mỗi lần ở bên họ.
- Bạn bị ám ảnh bởi việc liệu họ có thích mình hay không nhiều hơn là sự rung động từ cả hai phía.
- Cảm xúc của bạn dành cho họ trồi sụt thất thường tùy theo tâm trạng của bạn.
- Bạn hào hứng với tiềm năng (hoặc một phiên bản lý tưởng hóa) của họ hơn là con người thật sự của họ ở hiện tại.
- Sự hứng thú của bạn dành cho họ xuất phát từ việc họ giúp nâng tầm hình ảnh của bạn trong mắt người khác.
- Bạn không cảm nhận được một sự kết nối cảm xúc sâu sắc nào.
- Hai bạn không có chung hệ giá trị sống.
- Những áp lực từ bên ngoài khiến bạn có cảm giác mình cần phải tiếp tục ở bên người này.
- Hai bạn không chia sẻ những mục tiêu cuộc sống tương đồng.
- Không có tia lửa cảm xúc (sự rung động tự nhiên) giữa hai người.
- Mối quan hệ mang lại cảm giác trì trệ, giậm chân tại chỗ.
- Bạn không thật sự nhìn thấy một tương lai lâu dài với người này.

4- Vai Trò Của Sự Cô Đơn Trên Hành Trình Tìm Kiếm Tình Yêu

Hẹn hò thật sự rất khó khăn, đúng không nào? Nó không hề dành cho những người yếu tim đâu! Cảm giác cô đơn bủa vây khi một mối quan hệ mập mờ (situationship) tan vỡ hay khi người bạn thầm thương không còn hứng thú nữa... kiểu như, tất cả chúng ta đều từng trải qua cảm giác đó rồi. Và mặc dù bản chất sự cô đơn không hề tiêu cực, nhưng nó có thể khiến chúng ta trở nên ảo tưởng trong các mối quan hệ tình cảm. Đó là một loại cảm xúc phức tạp dễ dàng lấy đi sự tỉnh táo của chúng ta.

“Chúng ta thường gặp khó khăn trong việc tách bạch sự cô đơn khỏi những cảm xúc sâu thẳm hơn như cảm giác bị từ chối, bị bỏ rơi, sự xấu hổ hay cảm giác vô giá trị—những điều mà tôi gọi là 'bốn kỵ sĩ của tổn thương thời thơ ấu',” chuyên gia Withers chia sẻ. “Khi các thân chủ của tôi vật lộn với nỗi cô đơn, đặc biệt là sau khi chia tay, họ nhận ra cảm giác này là một phản ứng hoàn toàn bình thường trước hoàn cảnh đó. Tuy nhiên, vào những lúc khác, nỗi cô đơn lại trở nên nặng nề hơn nhiều khi nó chạm trúng một vết thương kích hoạt từ thời thơ ấu.”

Lẽ tự nhiên là rất khó để xác định liệu sự cô đơn hay một cảm xúc khó khăn nào khác có đang chi phối các quyết định hẹn hò của bạn hay không. Nhưng đó chính là lúc sự tự vấn phát huy tác dụng. Chuyên gia Withers khuyên bạn nên đào sâu hơn một chút để hiểu rõ điều gì đang thật sự diễn ra bên trong mình. Hãy tự hỏi bản thân xem những cảm xúc nào trỗi dậy khi bạn nghĩ đến cuộc sống độc thân, động lực chính thúc đẩy bạn đi hẹn hò là gì, và liệu bạn có thật sự cảm thấy sẵn sàng để kết nối cũng như xây dựng một mối quan hệ gắn bó an toàn với một ai đó hay chưa.

Bạn có đang cảm thấy thôi thúc hay nôn nóng phải nhanh chóng có đôi có cặp với ai đó không? Và nếu có, thì tại sao lại như vậy? Cuộc sống của bạn đang thiếu vắng điều gì khiến bạn cần một người bạn đời mới cảm thấy trọn vẹn? Hãy dành thời gian để tự chữa lành, hoàn thiện bản thân và tìm ra tận gốc rễ vấn đề. Chỉ khi làm được điều đó, bạn mới có thể tìm thấy thành công trong một mối quan hệ thực sự ý nghĩa.

Liên hệ: Ai trong chúng ta đôi lúc cũng thấy cô đơn—Nên làm gì vào những ngày bạn cảm thấy hoàn toàn đơn độc? [We All Get Lonely Sometimes—What to Do on the Days You Feel Totally Alone]

5- Nên Làm Gì Nếu Bạn Vẫn Còn Phân Vân?

Oprah từng có một câu nói nổi tiếng: “'Tôi không biết' đồng nghĩa với 'Không'.” Nói cách khác, nếu bạn chỉ cảm thấy bình thường, nhàn nhạt ("eh") về họ, thì nhiều khả năng là bạn không thật sự có hứng thú đâu.

“Nếu bạn không chắc liệu mình có thật sự thích ai đó hay không, thì nhiều khả năng là bạn không thích họ đâu,” Holz chia sẻ. “Có lẽ phần lý trí của bạn thích một vài phẩm chất trên lý thuyết của họ, nhưng bạn lại không cảm thấy bị thu hút hay hào hứng khi ở bên cạnh họ. Điều này có thể dẫn đến sự bối rối khi các khía cạnh trong tâm trí bạn cố gắng dùng lý lẽ để thuyết phục rằng bạn nên dành tình cảm cho họ nhiều hơn mức thực tế bạn đang có.”

Sự phân vân không có nghĩa là bạn buộc phải cắt đứt liên lạc ngay lập tức hay dấn thân sâu hơn vào mối quan hệ—không việc gì phải vội vàng chạy nước rút về đích cả. Hãy cứ tiếp tục tìm hiểu, nhưng hãy tự đặt ra cho mình một cột mốc thời gian—chẳng hạn như hai tuần hoặc một tháng—để gạn lọc và nhìn rõ cảm xúc của bản thân. Nếu mọi thứ vẫn cứ mông lung, đó chính là tín hiệu để bạn bước tiếp và tìm kiếm mảnh ghép hoàn hảo dành cho mình.

Liên hệ: 11 dấu hiệu báo động (red flag) trên ứng dụng hẹn hò cho thấy đã đến lúc bạn nên "quẹt trái" [11 Dating App Red Flags That Signal It’s Time to Swipe Left]./.

https://www.verywellmind.com/how-to-know-if-you-like-someone-8675255