Về Giấc Ngủ
Nguyên tác: On Sleep
Tác giả: Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
***
Chỉ ngủ một lần thôi cũng có thể sinh ra hàng trăm
giấc mộng đầy lỗi lầm.
Ôi Văn Thù Sư Lợi (Mañjuśrī), với trí tuệ viên mãn, Ngài đã hoàn toàn tỉnh thức
Khỏi giấc ngủ nặng nề nhất — vô minh đã quen thuộc
từ lâu,
Và nay đôi mắt Ngài vĩnh viễn mở rộng — nguyện cho
mọi điều đều cát tường!
Pháp Mật Chú vô thượng có những phương pháp đặc biệt
riêng để chuyển hóa giấc ngủ thành hoạt động thiện lành. Ngay cả trong cỗ xe
Ba-la-mật (con đường các Ba-la-mật), giấc ngủ cũng có thể được làm cho phù hợp
với con đường tu tập. Tuy vậy, vẫn có những người thiếu kỹ năng để vận dụng những
phương pháp ấy, nên còn đánh mất rất nhiều thời gian vào giấc ngủ.
Vì đây là một lỗi lầm nghiêm trọng, đã bị Đức Phật Thích Ca
(Gautama Buddha) quở trách, nên ở đây tôi sẽ đưa ra vài lời
khuyên ngắn gọn, gồm hai phần:
1. Quán chiếu về những lỗi lầm của giấc ngủ,
2. Sau khi đã quán chiếu, đem điều ấy áp dụng vào
thực hành.
1. Lỗi Lầm Của Giấc Ngủ
Tịch Thiên (Shantideva) nói trong Hướng Dẫn Bồ Tát Đạo (Bodhicaryāvatāra-VII, 14):
Hãy tận dụng con thuyền này — thân người —
Để vượt qua dòng sông lớn của khổ đau.
Vì con thuyền này rất khó tìm lại lần nữa,
Nên đây không phải lúc để ngủ, hỡi kẻ mê muội!
Thân người tự do và đầy đủ thuận duyên mà hiện nay
chúng ta đang có được là rất khó đạt được. Ta có thể nhận ra điều này bằng cách
quán xét về các nhân duyên tạo nên nó, hoặc suy ngẫm qua những ví dụ so sánh và
những con số hiếm hoi.
Và khi nghĩ rằng hoàn cảnh đặc biệt này mà ta đang
có sẽ không kéo dài, mà chẳng bao lâu nữa sẽ chấm dứt, thì ta phải quay về với
Chánh Pháp với tất cả sự khẩn thiết, như người có tóc đang bốc cháy và đang tuyệt
vọng tìm cách dập tắt ngọn lửa.
Với một nửa đời sống trôi qua vào ban ngày và một
nửa vào ban đêm, nếu chúng ta không chỉ phí hoài ban đêm mà còn cả phần lớn ban
ngày trong sự nghỉ ngơi nhàn rỗi, thì chúng ta sẽ không bao giờ đạt được sự
tinh tấn chân thật.
Thế nhưng, nếu chúng ta có thể thực hành các thiện
hạnh, thì như đã được giảng dạy chi tiết trong các kinh điển, chỉ cần khởi tâm
Bồ-đề trong khoảng thời gian ngắn như lúc vắt sữa một con bò, cũng có thể tích lũy công đức rộng
lớn — rộng lớn như số hạt bụi của trái đất.
Kinh Phát Thắng Chi Lạc Hội (Adhyāśayasañcodana
Sūtra) dạy rằng:
Giấc ngủ là nguồn gốc của nhiều tà kiến rối loạn,
Là kẻ phung phí những công đức cao quý của Chánh
Pháp.
Biết rằng nó cướp mất sự tinh tấn của mình,
Người trí làm sao còn ưa thích nó được?
Đặc biệt, một khi chúng ta đã thọ Bồ-tát giới, đã
phát nguyện dẫn dắt vô lượng chúng sinh đến niềm an lạc vô thượng, thì việc
dành thời gian cho giấc ngủ hay sự nhàn rỗi chỉ có thể trở thành điều đáng hổ
thẹn trước chư Phật Thế Tôn và các vị con của các Ngài.
Như được dạy trong Đại
Thừa Trang Nghiêm Kinh Luận (Mahāyāna Sūtrālaṃkāra):
Khi đã gánh vác vận mệnh của tất cả chúng sinh,
Làm sao những bậc cao quý lại có thể chần chừ hay
trì hoãn?
Khi Abhidharma
giải thích về các loại và chức năng của những trạng thái tâm khác nhau, thì nói
rằng giấc ngủ có chức năng làm gián đoạn hoạt động. Điều này rất dễ thấy: ngay
cả những mục tiêu ngắn hạn và những công việc nhỏ nhặt, cũng bị hỏng dở khi
chúng ta quá ham mê giấc ngủ.
Tóm lại, Đức Phật Thích Ca và các bậc truyền thừa sau Ngài dạy rằng mọi
thành tựu thế gian lẫn xuất thế gian đều phát sinh từ sự tinh tấn, và không có
kẻ thù nào của tinh tấn lớn hơn giấc ngủ. Vì thế, nếu chúng ta thường xuyên bị
giấc ngủ chi phối, thì chắc chắn nó sẽ làm nảy sinh đủ loại lỗi lầm nơi tâm, và
những lỗi lầm ấy lại kéo theo nhiều hệ quả nghiêm trọng hơn nữa.
Hơn nữa, một người đã quen ngủ đến mức bị giấc ngủ
chi phối thì dù thân có mặt tại một pháp hội, việc dành trọn cả thời nghe pháp
trong trạng thái lơ mơ buồn ngủ sẽ có ích gì? Cứ tiếp tục như vậy, bạn sẽ không
ghi nhớ nổi dù chỉ một bài kệ! Điều đó chẳng khác nào đến dự một bữa tiệc lớn rồi
đứng dậy ra về mà chưa hề nếm lấy một món nào.
Ngay cả khi mở ra cả bao lớn kinh sách và chăm chú
nhìn vào, nếu tâm bị cơn buồn ngủ che phủ, thì vẫn không thể sinh khởi niềm xác
tín; tất cả đều vô ích, giống như cố quyến rũ một người hoạn quan vậy.
Và khi cố gắng tập trung tâm ý để phát sinh trí tuệ
do suy tư, nhằm đạt đến sự xác quyết về ý nghĩa chân thật, thì cơn buồn ngủ xuất
hiện sẽ ngăn cản ngay cả một chút tuệ giác sâu sắc cũng không thể sinh khởi.
Không chỉ vậy, vì hôn trầm (buồn ngủ) là một trong
năm lỗi lầm của thiền định, nên nó cũng ngăn cản sự phát sinh của trí tuệ do
thiền định. Theo thời gian, giấc ngủ làm suy giảm sự tỉnh thức và khiến trí tuệ
trở nên trì độn, tự nhiên làm yếu đi năng lực phân biệt các pháp và sự việc. Nó
làm suy giảm trí nhớ và gia tăng sự quên lãng.
Về những lỗi lầm này, Kinh Phát Thắng
Chi Lạc Hội dạy rằng:
Ai vui thích trong sự buồn ngủ và giấc ngủ,
Trí thông minh của người ấy sẽ vì thế mà suy yếu.
Khi năng lực của tâm dần suy giảm,
Trí tuệ thanh tịnh tối thượng sẽ mãi ngoài tầm đạt
đến.
Và:
Ai vui thích trong sự buồn ngủ và giấc ngủ,
Tâm sẽ suy nhược và trí nhớ suy giảm.
Những bài kệ đã nghe hay đã tụng sẽ không thể ghi
nhớ,
Và việc thuyết giảng cũng trở nên vô cùng khó nhọc.
Cả Kinh Phát Thắng
Chi Lạc Hội và chương hồi hướng của Hướng Dẫn Bồ Tát Đạo đều giải thích rằng những người quá nặng nề vì
giấc ngủ sẽ dễ trở thành mục tiêu của các thế lực phi nhân hung bạo, những kẻ
hút lấy sinh lực của họ. Đã từng có nhiều trường hợp những chiến binh dũng
mãnh, khi bị cơn buồn ngủ chế ngự, lại dễ dàng ngã gục dưới tay những đối thủ yếu
hơn nhiều—điều mà chính chúng ta cũng có thể thấy rõ trong thực tế. Ngoài ra,
tác hại của việc ngủ quá nhiều đối với tuổi thọ cũng được giải thích trong các
tác phẩm như Gậy
Trí Tuệ (The Staff of Wisdom). Chính vì suy xét tất cả những điều này mà bậc
Toàn Tri Longchenpa đã viết những lời sau trong Câu Chuyện Về
Con Thỏ (Tale of the Rabbit):
Khi bạn nằm dài trong giấc ngủ, mọi kế hoạch đều trở nên vô
ích;
Vì thiếu tỉnh thức, kẻ thù của bạn tụ họp lại,
Còn ma quỷ cũng nhân cơ hội ấy mà tấn công—
Bởi vậy, hiểm họa và cạm bẫy của giấc ngủ thật vô
cùng vô tận.
Vì thế, để đạt được thành tựu,
Hãy tu tập sự tinh tấn không gì sánh bằng.
Không chỉ các phẩm chất của tâm bị ảnh hưởng bởi
giấc ngủ; chức năng của thân thể cũng bị suy giảm. Vì giấc ngủ làm giảm yếu yếu
tố hỏa, nên việc tiêu hóa thức ăn trở nên khó khăn hơn, và trạng thái buồn ngủ
cũng làm giảm cảm giác thèm ăn. Tình trạng uể oải, buồn ngủ kéo dài còn có thể
gây ra các bệnh liên quan đến đờm, bệnh ngoài da, mệt mỏi mãn tính, cùng nhiều
chứng bệnh khác. Ngoài ra, người ta cũng nói rằng nó còn góp phần gây nên nhiều
vấn đề khác, như thịt da nhão mềm và màu da xỉn tối. Muốn tìm hiểu chi tiết hơn
về những lỗi lầm này, bạn nên tham khảo Đại thừa Tập Bồ Tát học luận (Śikṣāsamuccaya) hoặc các kinh điển.
Việc giấc ngủ trở nên khó cưỡng đối với chúng ta
trong đời này, theo các luận thư Thi
thiết luận (Prajñapti Treatises), là một quả báo tương tự với nhân đã tạo.
Trong quá khứ, khi tái sinh làm rắn và các loài sinh vật khác, chúng ta đã quen
thuộc sâu dày với giấc ngủ và nguyên nhân của nó là sự mờ tối của tâm thức. Nay
nếu tiếp tục huân tập thói quen ngủ nghỉ ấy, thì điều đó không chỉ gây ra nhiều
vấn đề trong đời này, mà còn tất yếu dẫn đến những quả báo tương tự với nhân
trong các đời tương lai. Vì vậy, chúng ta phải nỗ lực hết sức để nhổ tận gốc
khuynh hướng bất thiện này, và loại bỏ nó một lần cho dứt hẳn.
2. Áp Dụng Các Phương Pháp Đối Trị
Bạn có thể đối trị sự buồn ngủ quá mức bằng cách
quán chiếu những nguồn cảm hứng, chẳng hạn như những lợi ích của sự tinh tấn,
hoặc quán tưởng các dấu hiệu của ánh sáng. Ngoài ra, mỗi khi cơn buồn ngủ xuất
hiện, hãy quán sát những lỗi lầm của nó.
Như được dạy trong Hướng Dẫn Bồ Tát Đạo (VII, 72) của
Tịch Thiên:
Nếu có một con rắn rơi vào lòng,
Ta sẽ vội vàng đứng bật dậy biết bao.
Cũng vậy, mỗi khi buồn ngủ hay biếng lười khởi lên,
Ta phải lập tức xua tan chúng bằng sự khẩn thiết
và mau lẹ.
Chúng ta phải luôn tỉnh giác khi đoạn trừ cơn buồn
ngủ, và cần phát nguyện mạnh mẽ rằng trong tương lai sẽ không còn bị nó khuất
phục nữa.
Tất cả những điểm trên có thể được áp dụng để ngăn
chặn cơn buồn ngủ trước khi nó khởi lên, hoặc ngay khi bạn vừa bắt đầu cảm thấy
buồn ngủ. Tuy nhiên, khi cơn buồn ngủ đã trở nên nặng nề, bạn có thể xua tan nó
bằng cách đứng dậy đi lại, ngước nhìn các vì sao, hoặc vẩy nước lạnh lên mặt.
Ngoài ra, còn có những phương pháp đối trị khác được
trình bày trong Thanh Văn Địa (Śrāvakabhūmi). Và các pháp
quán về cái chết xuất hiện trong chương bảy của Hướng Dẫn Bồ Tát Đạo cũng rất
mạnh mẽ và hữu hiệu.
Theo lời thỉnh cầu của vị ẩn sĩ đức hạnh Darlo,
Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima đã viết xuống những điều này ngay lập tức theo những
gì khởi lên trong tâm.
Nguyện cho điều này trở thành thiện lành!
***
Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima
Dodrupchen Jigme Tenpe Nyima (1865–1926) là một đại sư Phật giáo Tây Tạng thuộc truyền
thống Nyingma, và là Đức Dodrupchen đời thứ ba – một dòng truyền
thừa quan trọng của vùng Đông Tây Tạng (Kham). Ngài nổi tiếng là một học giả,
hành giả và đạo sư Dzogchen rất có ảnh hưởng.
Translated by Adam Pearcey, 2015. With gratitude
to Alak Zenkar Rinpoche for his clarifications.
https://www.lotsawahouse.org/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét