LÝ THUYẾT LƯỢNG TỬ VỀ LUÂN HỒI

The quantum theory of reincarnation

Tác giả: Roger Ebert
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển
Bài liên hệ:- NGHIỆP & TÁI SANH
                      - PHẬT GIÁO & KHOA HỌC

***

LÝ THUYẾT LƯỢNG TỬ VỀ LUÂN HỒI

 “Nếu bạn muốn nhìn thấy nỗi sợ hãi trong ánh mắt của một nhà vật lý lượng tử, hãy nhắc đến từ ‘đo lường’.” — Ngạn ngữ dân gian

Liệu luân hồi có khả thi dưới góc độ khoa học và duy lý hay không? Vì mục đích của bài viết hôm nay, tôi sẽ lập luận rằng điều đó là có thể. Tuy nhiên, chúng ta sẽ không bao giờ nhận thức được điều đó, và thực chất cái gọi là ‘chúng ta’, theo cách ta vẫn tự hình dung về bản thân, sẽ hoàn toàn nằm ngoài cuộc chơi. Tôi sẽ tiếp cận vấn đề này từ góc nhìn của cơ học lượng tử – một lĩnh vực mà tôi hầu như chẳng biết gì, dù việc bàn luận về nó có thể khiến người khác cho rằng tôi đã phát điên.

Xem video: https://cdn.jwplayer.com/manifests/075s2hS3.m3u8?max_resolution=1280

Để bắt đầu lập luận, hãy giả sử rằng khi đi xuống tận cùng của vạn vật – bên dưới những con rùa – mọi thứ, ý tôi là Mọi Thứ, đều được cấu thành từ các hạt lượng tử. Những hạt này có thể ở nơi này mà cũng có thể ở nơi khác, thậm chí là ở cả hai nơi cùng một lúc. Như Wikipedia cho chúng ta biết: Thuyết đa thế giới của Everett, được xây dựng vào năm 1956, cho rằng mọi khả năng được mô tả bởi thuyết lượng tử đều xảy ra đồng thời trong một ‘đa vũ trụ’ bao gồm các vũ trụ song song phần lớn độc lập với nhau.

Từ khóa quan trọng ở đây là ‘đồng thời’. Tôi hiểu điều đó có nghĩa là Mọi Thứ có thể được xem như không nằm ở một vị trí cụ thể nào tại bất kỳ thời điểm cụ thể nào. Nếu bạn chọn cách nghĩ như vậy, xin cứ tự nhiên. Dù bạn nghĩ gì thì điều đó cũng hoàn toàn vô nghĩa, bởi vì không gian và thời gian là những khái niệm do chính chúng ta mang theo khi áp đặt lên cấp độ lượng tử. Dường như chúng không tồn tại ở cấp độ đó. Hoặc nếu có, chúng chỉ được tạo ra ngay trong khoảnh khắc chúng ta áp đặt chúng lên vạn vật, và các phép đo của chúng ta chỉ có ý nghĩa với chúng ta chứ không có ý nghĩa gì với chúng.

Những độc giả am hiểu về chủ đề này hẳn đã ngừng đọc từ nãy giờ rồi. Một số người thậm chí có thể đang cười ngặt nghẽo. Hãy mặc kệ họ. Họ đã rời đi rồi. Tôi đang viết cho những người còn lại như chúng ta. Các chuyên gia đã có hàng thập kỷ để làm sáng tỏ điều này. Giờ là lúc chúng ta tự mình gánh vác phần việc nặng nhọc đó. Xin đừng lặp lại cái câu sáo rỗng cũ rích rằng tôi không nên tin mọi thứ mình đọc trên Wikipedia. Nó biết nhiều hơn tôi gấp bội phần.

Nào, tiếp tục nhé. Nếu Mọi Thứ được cấu thành từ các dây lượng tử, vậy bạn hoàn toàn có thể hỏi: dây lượng tử là gì? Về điểm này, Wikipedia là một hình mẫu của sự rõ ràng: Dây (string) là một trong những đối tượng nghiên cứu chính của thuyết dây, một nhánh của vật lý lý thuyết. Có nhiều thuyết dây khác nhau, và phần lớn trong số đó được thống nhất bởi thuyết M. Một sợi dây là một vật thể có kích thước không gian một chiều, khác với hạt cơ bản vốn không có chiều nào, hay còn gọi là dạng điểm.

Và một chiều thì khác gì so với không chiều? Quy tắc ngón tay cái của một người ngoại đạo như tôi là: nếu một thứ không có chiều nào, thì nó chẳng là gì cả. Rõ ràng là tôi quá ngây thơ. Vậy hãy chuyển sang những sợi dây một chiều – thứ mà lúc này trông hữu hình chẳng kém gì một quả dưa lưới nếu đem so với các hạt không chiều. Ít nhất thì ở đó cũng có một cái gì đó. Như bạn có thể đoán, nó rất nhỏ. Nó không lớn hơn độ dài Planck. Độ dài Planck lớn cỡ nào? Tôi xin trích dẫn: Lý thuyết hiện tại cho rằng một độ dài Planck là khoảng cách hoặc kích thước nhỏ nhất mà con người có thể biết được.

“Nói cách khác, nếu sau này người ta tìm ra thứ gì đó nhỏ hơn độ dài Planck, thì thứ đó sẽ trở thành độ dài Planck. Khi những người ngoại đạo chúng ta nhắc đến ‘khoảng cách hoặc kích thước’ của một vật, ta nghĩ mình đang mô tả hai thứ khác nhau, ví dụ: Con chó to lớn đó đứng cách tôi mười bước chân. Không, đó là khoảng cách và kích thước của nó. Ở cấp độ lượng tử, khoảng cách và kích thước coi như là một. Nói tóm lại: Mọi Thứ hoàn toàn có thể ở bất cứ đâu, và vào cùng một lúc.”

Điều này bắt đầu nghe có vẻ rất giống với Ether (Ê-te), thứ được các pháp sư thời trung cổ định nghĩa là nguyên tố thứ năm tuôn chảy khắp vũ trụ. Chúng ta biết được từ triết gia về Ma thuật Matthew Rees rằng: Ether rất linh hoạt và có thể biến đổi thành vật chất, năng lượng hoặc thậm chí là tinh chất thông qua các câu thần chú… một câu thần chú không phát hiện ra sự hiện diện của ether, vì ether ở khắp mọi nơi; đúng hơn là nó phát hiện ra những nhiễu loạn trong cấu trúc hoặc dòng chảy của ether.

Những nhiễu loạn này nghe khá giống với hiệu ứng hấp dẫn mà qua đó các hạt lượng tử được cho là bộc lộ sự hiện diện của chúng. Nếu Ether có thể biến đổi thành vật chất hoặc năng lượng, thì các pháp sư đã đi trước Einstein một bước, và công thức E=m² có thể được xem như một câu thần chú. Cả hạt lượng tử lẫn Ether đều có thể được hiểu một cách khái quát là thứ hiện diện ở khắp mọi nơi và chính là Mọi Thứ.

Giờ chúng ta đi đến luận điểm chính của tôi. Có lẽ bạn đã đoán ra điều này. Bản thân chúng ta được cấu thành hoàn toàn bên trong và từ chính thứ vật chất này. Danh tính, tên tuổi, tính cách, niềm tin, quan điểm, khiếu hài hước của chúng ta – thực chất là toàn bộ những gì ta coi là tâm trí mình. Chúng ta bao gồm những mẩu một chiều của tổng thể vũ trụ. Và chúng ta hoàn toàn có thể là những mẩu khác [different bits]– ở một nơi khác – bởi vì ‘bản ngã’ về cơ bản chỉ là một nguyên lý tổ chức mà chúng ta áp đặt lên sự hỗn mang này. Nếu bạn đứng lùi lại thật xa để nhìn chúng ta, ta sẽ trông như một điểm không chiều, nhưng khi bạn tiến lại gần hơn, ta bộc lộ mình là một thứ vĩ đại hơn thế rất nhiều.”

Do đó, danh tính của chúng ta được lắp ghép từ thứ vật chất lượng tử này, hay Ether, thông qua nguyên lý tổ chức chính là nhận thức của ta về bản thân. Chúng ta tự đưa mình vào sự tồn tại. Ý thức của chúng ta chính là lực hấp dẫn. Chúng ta đến từ hư vô cuộn xoáy, và ta sẽ trở về với hư vô cuộn xoáy. Cát bụi mà ta sinh ra và cát bụi mà ta trở về thực chất không hề ở đó, nhưng chính tư duy đã khiến nó thành như vậy.

Những mảnh này có lẽ cũng ở tận đầu bên kia vũ trụ thoải mái như ở ngay nơi chúng đang ở. Chỉ bằng hành động ngắm nhìn chúng, chúng ta mới giữ chúng lại với nhau. Bạn lắp ráp các mảnh của bạn, tôi lắp ráp các mảnh của tôi, và khi chúng ta ngừng suy nghĩ, tất cả lại bay ngược về cái hồ chung của Muôn Nơi, Mọi Thứ. Vì vậy, bạn và tôi tạm thời cấu thành từ chính mình, và một ngày nào đó rất có thể sẽ cấu thành từ những cái tôi khác. Chúng ta sẽ trở lại, nhưng chẳng ích gì cho lắm, bởi vì chúng ta sẽ chẳng hay biết gì. Cho nên, vâng, sự luân hồi là khả dĩ từ một nhãn quan duy lý, khoa học. Chúng ta đã từng và sẽ được luân hồi như một phần của kho tàng vĩ đại bao la vạn vật. Chúng ta sẽ là mặt trời, mặt trăng, các vì sao, những trận mưa. Hãy tìm chúng tôi trong các bản tin dự báo thời tiết.

Nếu tôi có vẻ đang khép lại bài viết bằng một nốt nhạc hơi mơ hồ, hãy thông cảm cho nỗi khó khăn của tôi trong việc xác định xem mình nên đứng ở đâu và nên nhìn nhận điều gì. Tôi đang ở bên trong tâm trí mình – bị mắc kẹt ở đây, từ thuở tôi bắt đầu có ký ức. Việc bạn tồn tại đối với tôi chỉ là bằng chứng nghe kể lại. Nghĩ rằng bạn tồn tại khiến cuộc sống của tôi trở nên thú vị hơn. Tôi chẳng hề muốn tâm trí mình chỉ trải nghiệm một khoảng không vô định cuộn xoáy không hình hài, trong khi nó có thể được dùng vào việc hay ho hơn nhiều là nghĩ về nữ diễn viên Meryl Streep (nữ diễn viên Mỹ sinh năm 1949).

Nhưng câu đố đặt ra là: Mọi Thứ sẽ có thực tại gì, nếu tách rời khỏi suy nghĩ của tôi về nó? Khi tôi lỡ va trúng xương cùi chỏ, thấy sao bay đom đóm rồi ngất đi, chuyện gì đã xảy ra trong lúc tôi vắng mặt? Làm sao tôi biết được? Tôi xin để lại cho bạn một đoạn trích đầy tính an ủi từ Wikipedia:

Một khi phép đo được thực hiện, hệ thống được đo sẽ trở nên vướng víu lượng tử với cả nhà vật lý thực hiện phép đo lẫn vô số hạt khác, một vài trong số đó là các photon đang bay về phía đầu bên kia của vũ trụ; để chứng minh rằng hàm sóng không hề sụp đổ, người ta sẽ phải gom tất cả những hạt này quay trở lại và đo đạc chúng một lần nữa, cùng với hệ thống được đo ban đầu. Điều này là hoàn toàn bất khả thi về mặt thực tế, nhưng ngay cả khi về mặt lý thuyết người ta có thể làm được điều đó, nó cũng sẽ xóa sạch mọi bằng chứng cho thấy phép đo ban đầu từng diễn ra (bao gồm cả ký ức của chính nhà vật lý ấy).

Đó chắc chắn là một điều đáng để suy ngẫm.

https://www.rogerebert.com/rogers-journal/the-quantum-theory-of-reincarnation

    TÂM BỒ ĐỀ