GIẢI THOÁT NHỜ NGHE: GIẢI THÍCH VỀ CÁC HIỆN TƯỢNG CỦA TRẠNG THÁI TRUNG ẤM

 Nguyên tác: Liberation Upon Hearing/ An Explanation of the Phenomena of the Intermediate State

Tác giả: Minling Terchen Gyurme Dorje
Việt dịch: Quảng Cơ
Biên tập: Tuệ Uyển

Om svasti.
→ Om, cát tường thay.

Với lòng thành kính, con đảnh lễ bậc mà ánh sáng từ bi của Ngài
Xua tan bóng tối của sợ hãi và dẫn dắt chúng sinh
Trên con đường rộng lớn đưa đến giải thoát.
Ở đây, con xin vắn tắt trình bày về các hiện tượng của cõi trung ấm.

Ở đây, bạn có thể tu tập dựa trên bất kỳ nghi quỹ maṇḍala (mạn-đà-la) nào, nhằm bảo hộ những chúng sinh đang bị trói buộc trong thòng lọng của Diêm Vương, khỏi những nỗi kinh hoàng của các cõi thấp. Khi triển khai các pháp tu như vậy cùng với phần giải thích liên quan đến các hiện tượng của trung ấm, hãy thực hành với động cơ đại bi vô lượng đối với tất cả chúng sinh nói chung, và đặc biệt là đối với tất cả chúng sinh trong thế giới này, nhất là những đối tượng mà bạn đang hướng tâm đến. Hãy sắp xếp thời gian cần thiết và trì tụng những lời sau đây của bản văn một cách chậm rãi.

Hỡi! Này người con trai hay con gái thuộc dòng dõi cao quý, bạn—người mang tên [điền tên]—đã qua đời, chớ để tâm tán loạn! Hãy lắng nghe và ghi nhớ điều này. Bản chất chung của mọi pháp hữu vi là vô thường, luôn biến đổi. Và đặc biệt, giáo pháp dạy rằng đời sống của chúng sinh không có lấy dù chỉ một khoảnh khắc bền vững.

Đối với bạn, thời điểm ấy nay đã đến: đời sống của bạn đã chấm dứt. Bạn đang ở trong trung ấm. Hãy nắm giữ những điểm cốt yếu của giáo pháp thâm sâu này, và cho đến khi phần nghi thức khai thị này hoàn tất, hãy duy trì trạng thái nhận biết tự nhiên; đồng thời, nương vào thẻ ghi danh (của người đã chết) này mà an trụ, thư thái.

Điều vô cùng quan trọng là bạn phải nhận ra trung ấm chính là trung ấm, và định hướng tâm mình hướng về con đường chân chính.

Tiếp theo đây là: 1)- phần giáo huấn tổng quát về trạng thái trung ấm, và 2)- phần giải thích các giai đoạn cụ thể.

I. Tổng thuyết
Phần này gồm bốn mục:
một là thể tánh của trung ấm;
hai là nghĩa chữ của danh xưng;
ba là các loại phân chia;
bốn là pháp tu riêng biệt cho từng loại.

1. Bản chất

Mọi kinh nghiệm, ngoại trừ không gian nguyên sơ thanh tịnh của nền tảng, đều là các trạng thái trung ấm. Kinh nghiệm trong đó các hiển lộ của nền tảng khởi hiện thành trí tuệ chính là trung ấm thanh tịnh của pháp tánh (dharmatā), trong khi toàn bộ các hiện tượng mang tính huyễn ảo, mê lầm—cấu thành sáu cõi chúng sinh—lại thuộc về trung ấm bất tịnh của vô minh.

Do đó, trung ấm được hiểu là những trạng thái tâm, cùng với các chủng tử của chúng, phát sinh từ không gian nguyên sơ thanh tịnh và tiếp tục hiện hữu cho đến khi được tan biến hoàn toàn ngay trong chính không gian ấy—nền tảng làm chỗ sinh khởi của chúng.

2. Nghĩa đen

Thuật ngữ trung ấm chỉ một khoảng trung gian giữa cái đến trước và cái đến sau. Đối với hai loại trung ấm đầu tiên, điều này có nghĩa là khoảng trung gian được khởi đầu từ đời sống trước và diễn ra trước khi đời sống kế tiếp hình thành. Đối với hai loại sau, điều này được nói như trong A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận (Treasury of Abhidharma):

Tại đây, giữa chết và sinh,
Hiện khởi trạng thái trung hữu;
Vì cảnh giới chưa đạt đến,
Nên gọi giai đoạn trung gian của trở thành.

Như điều này đã chỉ ra, khoảng thời gian khi một người đã chết nhưng chưa thọ nhận sự tái sinh kế tiếp chính là trung ấm của hiện hữu.

3. Phân loại

Âm Thanh Vô Ngại dạy rằng:

Khi phân chia, có bốn loại, gồm…

Như vậy, có bốn loại:

1.    trung ấm sinh tử (hay trung ấm tự nhiên);

2.    trung ấm lúc chết;

3.    trung ấm pháp tánh (dharmatā); và

4.    trung ấm trở thành.

Loại thứ nhất bắt đầu từ khi sinh ra từ thai mẹ và kéo dài cho đến khi rơi vào một tình trạng hay tổn thương dẫn đến cái chết.

Loại thứ hai bắt đầu khi cái chết đến gần và kéo dài cho đến khi hơi thở chấm dứt.

Loại thứ ba bắt đầu từ khi nội tức (hơi thở bên trong) chấm dứt và kéo dài cho đến khi các thị kiến của tự hiện khởi tan biến.

Loại thứ tư bắt đầu từ khi các thị kiến của tự hiện khởi tan biến và kéo dài cho đến khi xảy ra một sự tái sinh tiếp theo.

4. Pháp tu cụ thể

Mỗi phần giải thích sau đây đều gồm hai phần: một là thí dụ, và hai là ý nghĩa của thí dụ đó.

Thí dụ cho việc đoạn trừ những nhận thức sai lầm trong trung ấm của đời sống này là chim ưng[1] trở về tổ của mình. Ý nghĩa là: cần phải đoạn trừ những nhận thức sai lầm bằng cách nương theo một bậc thầy chân chính, và chuyên cần thực hành việc học hỏi, quán chiếu và thiền định theo những giáo pháp mà vị ấy chỉ dạy.

Tương tự, thí dụ cho sự ghi nhớ sáng tỏ (gsal gdab pa) trong trung ấm lúc chết là một thiếu nữ xinh đẹp đang nhìn vào gương. Như điều này gợi ý, người ta cần phải rõ ràng gợi nhớ lại trong tâm những giáo huấn đã quen thuộc từ trước.

Việc tin tưởng rằng mọi hiện tướng trong trung ấm pháp tánh đều là sự hiển lộ của chính tâm mình được ví như một đứa trẻ bước vào lòng mẹ. Nhờ thấu hiểu ý nghĩa của các giáo huấn, dù bất kỳ hiện tướng nào của pháp tánh khởi lên, cũng không nên khởi tâm sợ hãi, mà cần duy trì niềm xác tín rằng đó chính là sự hiển lộ tự nhiên của trí tuệ tự thân.

Việc mở rộng phước nghiệp của mình trong trung ấm trở thành được ví như việc sửa chữa một kênh dẫn nước bị hỏng bằng cách gắn thêm một vòi dẫn. Dù cho những hiện tướng mê lầm có đáng sợ đến đâu, người ta vẫn phải lên đường hướng đến một sự tái sinh thanh tịnh, nương theo những điểm cốt yếu của giáo pháp mà mình đã quen thuộc, hoặc được chỉ dạy ngay trong lúc ấy (như đang diễn ra lúc này).

Giáo pháp dạy rằng, tùy theo căn cơ sai khác, có ba giai đoạn giải thoát khả dĩ như vậy.

II. Các giai đoạn cụ thể

Phần tiếp theo chủ yếu đề cập đến ba loại trung ấm sau.

1. Trung ấm lúc chết

Vào thời điểm chuyển tiếp từ đời sống sang cái chết, các yếu tố thủy, hỏa và phong trong thân bị xáo trộn, khiến thân không còn khả năng duy trì nhiệt lực hay ý thức. Điều này đánh dấu sự đoạn tuyệt của sinh lực.

Các uẩn, giới và xứ, cùng với các đối tượng của chúng, dần dần tan rã. Tuy nhiên, để nhấn mạnh điều cốt yếu, điều này được gọi là sự tan rã của các yếu tố, bởi lẽ khi cái làm nền tảng tan rã, thì những gì nương tựa vào đó cũng tất nhiên tan rã theo.

Hiển Bày Trí Tuệ dạy rằng:

Trước tiên, đất tan vào nước,
Nước lại tan vào lửa.
Lửa tan vào gió,
Và gió tan vào thức.
Chính thức ấy rồi
Hòa nhập vào ánh sáng trong suốt.

Do đó, khi địa đại tan vào thủy đại, sức lực của thân dần suy giảm. (Lưu ý: điều này không có nghĩa là sức mạnh thân thể chỉ suy giảm sau khi địa đại đã hoàn toàn tan vào thủy đại, mà là tiến trình ấy bắt đầu ngay từ khoảnh khắc đầu tiên của sự tan rã, cùng với sự khởi hiện của các dấu hiệu bên ngoài, bên trong và vi tế.)[2]

Khi thủy đại tan vào hỏa đại, miệng và lỗ mũi trở nên khô ráo. Khi hỏa đại tan vào phong đại, thân thể mất dần nhiệt, bắt đầu từ các đầu chi. Khi phong đại tan vào thức, dòng hơi thở thô chấm dứt. Khi thức tan vào không gian, mọi sự vận hành tới lui của năng lượng–tâm đều dừng lại. Khi không gian tan vào quang minh, các thức của năm cửa giác quan cùng toàn bộ tiến trình tư duy đều lặng dần vào không gian tuyệt đối. Sau đó, tất cả các tinh chất vi tế của kinh mạch trái và phải đều tan nhập vào hai chủng tự A và HAṂ ở phần trên và dưới của kinh mạch trung ương.

Các tinh chất đỏ ở phần dưới của kinh mạch dâng lên, và toàn bộ kinh nghiệm của hành giả trở nên hoàn toàn đỏ rực như mặt trời vừa mọc. Tâm thức trở nên cực kỳ sáng tỏ, vì vậy trạng thái này được gọi là kinh nghiệm của quang minh tăng trưởng.

Bốn mươi trạng thái tư duy phát sinh từ dục vọng—như sự chấp trước—cùng với các ý niệm nhận thức thô (‘dzin rtog), đều chấm dứt. Đây là khoảnh khắc thứ hai, được gọi là quang minh cực kỳ không tánh.

Khi tinh chất trắng và đỏ hội tụ tại tim, các khí lực trong kinh mạch sinh lực chấm dứt, và toàn bộ kinh nghiệm trở nên hoàn toàn đen tối như bóng đêm dày đặc. Trạng thái này được gọi là kinh nghiệm đạt đến ngưỡng của sự chấm dứt tâm. Bảy trạng thái tư duy phát sinh từ tính không—như sự không rõ ràng—cùng với những ý niệm cực kỳ vi tế, đều chấm dứt. Đây là khoảnh khắc thứ ba, được gọi là quang minh của đại không.

Sau đó, khi A HAṂ tại tim hoàn toàn tan rã, toàn bộ kinh nghiệm hiển lộ thành quang minh không có trung tâm cũng không có biên tế, như bầu trời không một gợn mây. Trạng thái này được gọi là kinh nghiệm viên mãn, trong đó tâm hoàn toàn lìa mọi cấu nhiễm. Ba kinh nghiệm trước đó đều chấm dứt. Đây là khoảnh khắc thứ tư, được gọi là quang minh của tính không phổ quát.

Vào lúc ấy, điều hiển lộ chính là bản tánh đại bất hoại mà chúng sinh vốn luôn sẵn đủ từ vô thủy—Pháp thân nguyên sơ thanh tịnh, còn được gọi là bản giải thoát nguyên sơ. Trên nền tảng của quang minh căn bản vốn là bản tánh thường hằng nơi mọi chúng sinh, ánh sáng tịnh minh mà bậc đạo sư tôn quý đã từng khai thị trong quá khứ và người hành giả đã quen thuộc cũng đồng thời hiển lộ, khiến cho “mẹ và con gặp nhau.” Nếu an trụ trong trạng thái quang minh vô niệm ấy—điểm then chốt thâm sâu và thiết yếu—thì có thể đạt đến điều được gọi là “giác ngộ thành Pháp thân quang minh ngay trong lúc chết,” như câu nói: “Trong một sát-na, viên mãn giác ngộ.” Đây chính là sự thành tựu giải thoát trong trung ấm của Pháp thân nguyên sơ thanh tịnh.

Trình tự mà tất cả những điều này khởi hiện như sau: quang minh của các uẩn, giới và xứ làm nền tảng, cùng với những gì được chúng nâng đỡ, hòa nhập vào quang minh của chính nền tảng và cái được nâng đỡ trong ba giai đoạn: hiển hiện, tăng trưởng và thành tựu. Khi đạt đến viên mãn thành tựu, thì tàng thức (nền tảng) cũng hòa nhập vào không gian của đại quang minh hợp nhất. Khi ấy hiển lộ cấp độ của Pháp thân đại lạc, nơi pháp giới và tịnh giác bất khả phân. Chính quang minh này xuất hiện nơi tất cả mọi người vào thời điểm chết; nhưng đối với những ai không có sự huân tập và làm quen từ trước theo giáo pháp, nó chỉ hiện khởi trong một sát-na, vì vậy họ không nhận ra được.

 [Chú thích: Trong ngữ cảnh của các giai đoạn tan rã được trình bày ở trên, việc nói “địa đại tan vào thủy đại” không có nghĩa là các phần thuộc địa đại trong thân trở nên không còn yếu tố đất, hay chúng hoán đổi vị trí để một địa đại thô tan vào thủy đại. Đúng hơn, điều đó có nghĩa là, nhờ sức mạnh của khí lực trong kinh mạch trung ương, luồng nghiệp khí liên hệ với địa đại bị chế ngự. Khi ấy, do không còn nền tảng nâng đỡ, cái được nâng đỡ không thể tiếp tục tồn tại; vì vậy, thức vi tế—vốn tùy theo tập khí mà trụ trong kinh mạch trung ương—liền chấm dứt. Khi đó, các yếu tố mang tính rắn chắc của thân, như xương, mất đi khí lực nâng đỡ và thức. Do vậy, tinh chất vi tế của địa đại tan vào tinh chất vi tế của thủy đại.

Nguyên lý tương tự cũng áp dụng cho sự tan rã của thủy vào hỏa, và hỏa vào phong. Việc nói “phong tan vào thức” không có nghĩa là phong rời khỏi phạm vi thân vật lý hay chuyển sang và đi vào con đường của thức. Cũng không phải là các tập khí của tinh chất vi tế của phong an trụ trong thức rồi phong mới chấm dứt. Đúng hơn, tinh chất vi tế của phong biến mất khỏi toàn thân, kể cả trong kinh mạch sinh lực thô, và dung hợp bất khả phân—như một vị duy nhất—vào bindu (tinh điểm) kết hợp năm tinh chất thanh tịnh bên trong kinh mạch sinh lực.

Việc nói “thức tan vào không gian” không có nghĩa là thức không còn là một thực thể, mà là vì nó trong sáng và không chướng ngại như hư không, nên nó đi vào kinh mạch trung ương theo một cách khó có thể diễn tả.]

2. Trung ấm Pháp Tánh

Đây là thời điểm khi quang minh tan nhập vào sự hợp nhất. Như đã giải thích ở trên, vào cuối khoảnh khắc thứ tư xuất hiện kinh nghiệm về quang minh và tính không. Trong đó có sự thành tựu viên mãn của kinh nghiệm. Từ đó phát sinh sự tăng trưởng của kinh nghiệm, và từ sự tăng trưởng ấy lại khởi lên sự hiển hiện.

Rồi, trong một sát-na, từ kinh nghiệm ba tầng này cùng với khí lực đi kèm, nhờ duyên gần là sự hiển lộ của quang minh tịnh, một thân vi tế cực kỳ khởi sinh—trong sáng, không chướng ngại, như hình ảnh phản chiếu trong gương hay ánh cầu vồng giữa hư không. Đây chính là sự hiển lộ của Báo thân (saṃbhogakāya).

Ở đây, năm uẩn nguyên sơ và bất hoại là cái được bao trùm, còn cái bao trùm chúng chính là mạn-đà-la của năm bộ Phật, dựa trên điểm cốt yếu rằng các bộ Phật này, cùng với thân tướng và cõi tịnh độ của các Ngài, vốn sẵn đủ một cách tự nhiên.

Các tập hội mạn-đà-la này tràn đầy khắp cả hư không. Vào ngày thứ nhất, mạn-đà-la của Phật Tỳ Lô Giá Na (Vairocana) hiển lộ từ ánh sáng xanh lam, trong trẻo như bầu trời thu không một gợn mây. Tương tự, trong bốn ngày tiếp theo, các tập hội mạn-đà-la khác cũng lần lượt hiển hiện với quy mô vô biên—Phật A Súc Bệ (Akṣobhya) từ ánh sáng trắng, Phật Bảo Sinh (Ratnasambhava) từ ánh sáng vàng, Phật A Di Đà (Amitābha) từ ánh sáng đỏ, và Phật Bất Không Thành Tựu (Amoghasiddhi) từ ánh sáng xanh lục—tất cả đều đi cùng với các vị Bồ Tát nam, nữ và các vị hộ môn, hợp thành năm tập hội tất cả.

Tất cả đều tự nhiên khởi hiện từ quang minh nơi chính tim mình, nên đây là các mạn-đà-la của kim cang giới Sắc Cứu Cánh Thiên (Akaniṣṭha) hiển lộ vào lúc này. Giáo huấn liên hệ với giai đoạn này được gọi là điểm cốt yếu của sự hiểu biết trong khi nhập vào (thực hành).

Điểm cốt yếu của chánh niệm khi tương ưng với ánh sáng là hướng những tia quang minh vi tế, trong suốt, mang năm màu từ nơi tim mình chiếu thẳng đến tim của các hội chúng mạn-đà-la, rồi an trụ trong kinh nghiệm của sáng tỏ và tính không.

Sau đó, khi các hội chúng mạn-đà-la được thu lại và hòa nhập vào trung tâm tim bạn, điểm cốt yếu của quang minh tương ưng với chánh niệm là an trụ trong kinh nghiệm của chánh niệm và tính không, trong đó mọi gì tự nhiên khởi lên đều tự nhiên được giải thoát.

Nếu bạn thiếu sự tự tin trong điều này, thì sự hợp nhất sẽ tan rã thành trí tuệ. Từ trái tim bạn phát ra quang minh của bốn trí tuệ — những lớp ánh sáng xanh, trắng, vàng và đỏ — lên không gian phía trên. Trên mỗi lớp ánh sáng là những quả cầu quang minh (thig le) sáng rõ, tương ứng với màu sắc của chúng, tất cả đều trang trí với năm quả cầu ánh sáng nhỏ hơn. Phía trên, một vòm ánh sáng hiện ra, giống như chiếc quạt đuôi công.

Vào lúc này, điểm cốt yếu của thân thể là các uẩn được giải thoát khỏi sự chấp ngã, do đó thân thể vẫn trụ trong pháp tánh quang minh thực sự. Vì thân thể không còn các yếu tố và phiền não vi tế, nên cần nhận ra đây chính là hình chiếu của chính mình.

Tiếp theo đó là giai đoạn trí tuệ tan nhập vào tự hiện khởi. Các thị kiến trí tuệ được hấp thụ vào vòm ánh sáng phía trên. Sau đó, từ hiện tướng nguyên sơ thanh tịnh, giống như bầu trời không một gợn mây, tất cả các hiện tướng vô tận của các cõi tịnh độ hòa bình và giận dữ cùng với sáu loài chúng sinh bất tịnh, đều hiện khởi trong một sát-na. Ở giai đoạn này, đạt được giải thoát bằng cách loại trừ nhận thức sai lầm liên quan đến tự hiện khởi là điểm cốt yếu của việc nhận ra tuyệt đối.

Vào lúc này, giác ngộ trong không gian tuyệt đối nguyên sơ xảy ra trên cơ sở tám cách khởi sinh của các thị kiến, sáu bộ gồm sáu loại giác quan thượng thừa, như các thần thức, ba bộ ba giác quan thượng thừa của ba thân và sáu sự nhớ lại. Điều này được thực hiện thông qua tám cách tan rã với niềm tự tin vào tự hiện khởi.

Về sự xác định thời gian trong trung ấm pháp tánh, một ngày thiền là thời gian mà người hành giả có thể trụ trong kinh nghiệm của quang minh tịnh. Đối với người đã tu tập thiền trước đó, những ngày như vậy sẽ kéo dài một thời gian lâu, và giải thoát sẽ đến qua sự nhận ra vào lúc đó. Tuy nhiên, đối với người không có sự quen thuộc, điều này sẽ không ổn định và chỉ kéo dài trong một khoảnh khắc. Không có sự nhận ra, chỉ tiếp tục tiến vào trung ấm kế tiếp.

3. Trung Ấm của Sự Trở Thành

Đối với người mới bắt đầu, những hình ảnh trước đó về pháp tánh rực rỡ dần dần mờ nhạt và không được nhận ra. Sau đó, trong khoảnh khắc tiếp theo, những khuynh hướng quen thuộc cho giai đoạn tiếp theo được kích hoạt bởi các điều kiện tác động khác nhau. Năng lượng gió, tâm trí và bốn yếu tố tinh vi phục vụ như những nguyên nhân và điều kiện qua đó hình thành hình tướng trung ấm tinh tế và không bị cản trở. Thời gian của trung ấm này kéo dài bảy ngày, trong đó một ngày tương đương với một ngày của con người. Sau đó, nếu một người vẫn chưa tìm thấy sự hỗ trợ của một thân thể khác, người đó sẽ chết và sống lại trong bảy ngày nữa. Quá trình sinh và chết lặp đi lặp lại mỗi bảy ngày này tiếp tục trong tối đa bốn mươi chín ngày tổng cộng, trong đó người ta sẽ tìm thấy những điều kiện để tái sinh.

Trong nửa đầu của bảy tuần, bạn giữ nguyên hình dáng từ đời sống trước và từ điểm giữa trở đi, bạn bắt đầu có hình dáng dựa trên đời sống sắp tới. Bạn có thể nghĩ rằng trong trung ấm, bạn chắc chắn sẽ chỉ có hình dáng của đời sống tương lai. Đây có thể là sự thật, nhưng điều đó không phải là mâu thuẫn, vì sự bám víu vào hình dáng trước đó là do những khuynh hướng quen thuộc từ quá khứ. Tất cả các hình dáng tương đối đều được quyết định bởi tâm thức mê lầm.

Vì vậy, một trải nghiệm đáng sợ có thể khiến bạn nhận ra hình dáng tương lai của mình. Hơn nữa, tất cả sáu giác quan đều hoàn thiện tại đây, vì vậy bạn có thể trải nghiệm các đối tượng giác quan của nhận thức nghiệp thông thường. Bạn cũng có năng lực kỳ diệu cho phép bạn di chuyển bất kỳ đâu — trừ nơi tái sinh tương lai của bạn — mà không bị cản trở, có nghĩa là bạn có thể thậm chí xuyên qua các vật thể rắn như núi hoặc tường. Các giác quan của bạn rất sắc bén và tâm trí của bạn rất sáng suốt. Tất cả những ai thuộc cùng một loại trong trung ấm có thể nhìn thấy nhau bằng con mắt thiêng liêng, nhưng lại vô hình đối với những người khác.

Thông thường, người ta nói rằng một khi trung ấm liên quan đến tái sinh tương lai đã được xác định, thì không thể quay lại. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt, như lời nói trong Tập yếu A-tì-đạt-ma (Abhidharmasamuccaya): “... trong trường hợp này, điều đó có thể được tránh.” Vì vậy, có thể thay đổi tình huống này thông qua sức mạnh của công đức. Hơn nữa, mặc dù người ta nói rằng các mùi hương, có thể tốt hoặc xấu, cung cấp sự nuôi dưỡng cơ bản, bạn cũng có thể nhận được bất cứ thứ gì được cống hiến qua các nghi lễ đặc biệt.

Lời này nhấn mạnh khả năng chuyển hóa và tác động của công đức trong giai đoạn trung ấm. Thực hành và nghi lễ có thể có ảnh hưởng sâu sắc đến trải nghiệm của một người trong giai đoạn này, tạo cơ hội thay đổi kết quả của sự tái sinh.

Trung ấm có những đặc điểm này cũng xuất hiện các dấu hiệu khác nhau: bốn con đường của chúng sinh, ba vực thẳm đáng sợ, bốn âm thanh kinh hoàng, năm dấu hiệu chắc chắn, sáu điều không chắc chắn, và những điều tương tự:

Các dấu hiệu này thường được sử dụng để mô tả những trải nghiệm đặc biệt và các chỉ dẫn trong quá trình trung ấm, nhằm giúp chúng sinh nhận thức và điều chỉnh hướng đi của mình. Các dấu hiệu này có thể là những cảnh báo hay cơ hội để thay đổi hoặc thức tỉnh trong quá trình chuyển tiếp giữa cái chết và tái sinh.

a-   Bốn Con Đường Của Chúng Sinh

(1) Một khu vực có thể có một con đường ánh sáng trắng dẫn đến cõi của chư thiên và a-tu-la;
(2) một con đường đen dẫn đến địa ngục;
(3) một con đường đỏ dẫn đến cõi quỷ đói (preta); hoặc
(4) một con đường vàng dẫn đến cõi loài người và loài vật.
Hơn nữa,
(a) di chuyển với đầu cúi xuống là đặc điểm của trung ấm dẫn đến các cõi thấp;
(b) di chuyển với đầu ngẩng lên là đặc điểm của trung ấm dẫn đến các cõi chư thiên; và
(c) di chuyển thẳng về phía trước là đặc điểm của trung ấm dẫn đến cõi loài người.

b-   Ba Vực Thẳm Đáng Sợ

Tương tự, có ba vực thẳm rộng lớn — đỏ thẫm, xám tro và đen tối, tất cả đều không thể chịu nổi khi nhìn thấy — chúng xuất hiện qua thị kiến nghiệp, dựa trên ba độc (tham, sân, si), và khi nhìn thấy chúng, báo hiệu sự sa xuống sắp tới vào ba cõi thấp.

c-    Bốn Âm Thanh Kinh Hoàng

Khi năng lượng gió của bốn yếu tố và suy nghĩ lùi vào các mẫu hình thông thường, năng lượng gió của bốn yếu tố vi tế lại tái xuất hiện, tạo ra bốn âm thanh kinh hoàng gây ra nỗi đau không thể chịu đựng: âm thanh của động đất và lở đất; của những con sông cuồn cuộn và sóng vỗ dữ dội; của những đám cháy rừng cháy rực; và của những cơn bão gió hung dữ.

d-   Năm Dấu Hiệu Chắc Chắn

Các dấu hiệu chắc chắn như sau:

1.    Trước đây, bạn sẽ bị cản trở bởi ngay cả những vật cản vật lý nhỏ nhất, nhưng bây giờ bạn có thể vượt qua mà không gặp trở ngại, đi qua núi và tường một cách dễ dàng;

2.    Trước đây, người khác có thể thấy những cử chỉ của bạn và nghe thấy lời nói của bạn, nhưng giờ đây những điều này không thể thấy và không thể nghe thấy;

3.    Trước đây, bạn để lại dấu chân và bóng dáng, nhưng giờ thì không còn nữa;

4.    Trước đây, bạn không có khả năng cảm nhận cao hơn, nhưng bây giờ các dạng cảm nhận vi tế, cao cấp xuất hiện. Đây đều là dấu hiệu của việc không còn có một thân thể hữu hình.

5.    Bên trong, vì thiếu yếu tố trắng và đỏ, bạn không còn thấy mặt trời, mặt trăng, các hành tinh hay các vì sao nữa, mà thay vào đó là bóng tối.

e-    Sáu Điều Không Chắc Chắn

Về những điều không chắc chắn, có thể kể đến như sau:

1.    Nơi cư trú của bạn, có thể là một ngôi nhà trống, một hang động hoặc những nơi tương tự, là không chắc chắn;

2.    Những người bạn đồng hành của bạn có thể là chư thiên, quỷ đói, ma quái, yêu tinh, v.v., và vì thế cũng không chắc chắn;

3.    Thức ăn và quần áo của bạn, có thể xuất hiện dưới các hình thức thức ăn và quần áo của sáu cõi, tất cả đều khó có được, là không chắc chắn;

4.    Nơi nghỉ ngơi của bạn, có thể là một giường rơm hay một góc cầu, là không chắc chắn;

5.    Hành vi của bạn, có thể thay đổi thành bất kỳ hình thức nào trong tích tắc, là không chắc chắn;

6.    Cảm giác vui sướng và đau khổ, vốn đa dạng và có thể dao động mà không lý do, cũng là không chắc chắn.

Vậy là, bạn bị ném qua lại giữa những vực sâu như một chiếc lông vũ bị cuốn trong gió. Hoặc xung quanh bạn hoàn toàn bao phủ trong bóng tối dày đặc; bạn bị tra tấn bởi những con thú hoang dữ tợn; và bị dẫn dắt bởi các thị giả của Diêm Vương (Yama), chúa tể của cái chết, trong khi bị những âm thanh kinh hoàng của bạo lực và tàn sát đuổi theo. Những phẩm hạnh và tội lỗi của bạn bị phán xét qua một loạt đá trắng và đen. Bạn bị bao vây bởi những cơn bão tuyết dữ dội hoặc bị tấn công bởi những trận mưa vũ khí tạp nham. Bạn có thể thấy ngôi nhà quá khứ và gia đình thân yêu của mình như trong một giấc mơ và lang thang tìm kiếm họ. Khi đến gần và gọi tên, họ không thấy và không nghe bạn, vì vậy họ không trả lời. Khi thấy họ đau buồn và khóc lóc, bạn hiểu rằng mình đã chết. Không còn nơi nào để đi, bạn cảm thấy nỗi buồn không thể chịu đựng. Khi thấy người khác vô tâm lạm dụng tài sản của mình, bạn cảm thấy sự gắn bó mãnh liệt và cơn giận dữ. Những trải nghiệm mơ hồ, đáng sợ này sẽ xuất hiện trên một quy mô không thể đo lường, nhưng vì chúng chỉ là những hình ảnh ảo tưởng của trung ấm, bạn phải nhận ra chúng như vậy.

Hơn nữa, mọi hành động dựa trên nơi cư trú trước đây của bạn nay đã kết thúc; mối liên kết với gia đình và bạn bè thân thiết đã bị cắt đứt; nghiệp để sử dụng những tài sản tích lũy đã cạn kiệt; và tất cả những trải nghiệm quá khứ của bạn giờ chỉ còn lại là cơ sở cho những dấu vết thói quen. Khi những hình ảnh trung ấm không thể tưởng tượng này xuất hiện, chúng chỉ phát sinh do nhận thức sai lầm của chính tâm trí bạn. Ngoài ra, chúng không có lấy một chút thực tế nào. Như trong Hướng Dẫn Bồ tát Đạo đã nói:

Ai đã tạo ra mảnh đất sắt nung cháy này?
Từ đâu mà tất cả những ngọn lửa này sinh ra?
Tất cả những cơn tra tấn như vậy
Đều sinh ra từ một tâm ác, như lời Đức Thế Tôn đã dạy.

Hãy hiểu rằng mọi việc là như vậy. Tránh bám víu và ác cảm đối với những hình ảnh của bạn bè và kẻ thù, những khoái lạc cảm giác mang lại niềm vui, hoặc những điều khó chịu gây ra khổ đau. Đừng đánh giá chúng là cái gì nên chấp nhận hay né tránh, mà hãy phát triển một sự tập trung kiên định và niềm tin vững chắc vào bản chất ảo tưởng, không thực của tất cả các hiện tượng.

Đây là một lời dạy về cách nhìn nhận và đối diện với mọi thứ trong cuộc sống từ góc độ Phật giáo. Tất cả các hiện tượng, dù là những điều vui hay buồn, tốt hay xấu, đều chỉ là những sự xuất hiện tạm thời, không có bản chất vĩnh hằng. Chúng phát sinh do nghiệp và sự phản chiếu của tâm thức, và nếu không bám víu vào chúng, chúng ta sẽ không bị cuốn theo sự mê lầm và khổ đau.

Đây cũng là một phương pháp để thực hành trong trung ấm, nơi mà những ảo giác mạnh mẽ có thể dễ dàng làm tâm ta dao động. Sự nhận thức về tính vô thường và ảo tưởng của tất cả mọi thứ giúp ta an tĩnh và không bị tổn thương bởi những thay đổi vô thường của các hiện tượng.

Trong trung ấm, việc thay đổi chỗ dựa là điều rất dễ dàng. Tâm thức rõ ràng, vì vậy nếu bạn tích lũy nghiệp dựa trên sự bám víu hoặc ác cảm, điều này có thể kích động nghiệp xấu từ quá khứ và đưa bạn xuống các cõi thấp; trong khi nếu bạn phát sinh tâm từ bi, đức tin, và những phẩm hạnh cao quý khác, điều này có thể làm hồi sinh nghiệp lành từ quá khứ. Nói một cách đơn giản, sự mê lầm có thể có hậu quả nghiêm trọng, và thậm chí một suy nghĩ nhỏ về sự bám víu hay ác cảm cũng có thể đẩy bạn vào các cõi thấp, trong khi việc rèn luyện trên con đường tu tập lại có ý nghĩa lớn lao. Tại đây, sự tu tập của bạn có thể tiến triển hơn trong một khoảnh khắc so với suốt tháng năm khi bạn còn sống. Vì vậy, hãy tránh bị rơi vào những cảm xúc phiền não và thiền định trên con đường sâu sắc. Qua đó, trong trường hợp tốt nhất, bạn sẽ được giải thoát ngay trong khoảnh khắc ấy, và ít nhất, bạn sẽ tiến về các cõi cao hơn — về điều này không có nghi ngờ gì.

Nếu bạn không nắm bắt được cơ hội này, bạn sẽ phải tái sinh. Trong trường hợp đó, việc nhìn thấy hình ảnh cha mẹ đang quan hệ tình dục là dấu hiệu của sự sinh ra từ trong bụng mẹ hoặc sinh từ trứng. Sự hấp dẫn đối với mùi hương là dấu hiệu của sự sinh ra qua nhiệt và ẩm, trong khi sự hấp dẫn đối với nơi chốn là dấu hiệu của sự sinh ra kỳ diệu. Cụ thể hơn, hãy tránh trở nên bám víu vào sự ấm áp khi bạn cố tránh cái lạnh của mưa và gió, và tránh khao khát cái lạnh khi bị hành hạ bởi cái nóng của lửa, vì những điều này sẽ chỉ đưa bạn đến các địa ngục nóng và lạnh. Tương tự, nếu bạn xuất hiện như một người phụ nữ, hãy tránh cảm giác gắn bó mãnh liệt với đàn ông, hoặc nếu xuất hiện như một người đàn ông, hãy tránh cảm giác gắn bó mãnh liệt với phụ nữ — và trong cả hai trường hợp, tránh sự thù địch đối với đối tượng của bạn. Hãy hợp nhất tất cả các đối tượng tiềm tàng của sự bám víu và ác cảm, như những ảo tưởng và hình ảnh đáng sợ, với sự ảo tưởng và tính vô ngã. Hãy để nhận thức giữ vững vị trí của nó và thư giãn sâu mà không nắm giữ. Qua đó, tất cả những nhận thức mê lầm sẽ tự nhiên được giải thoát khi chúng vừa phát sinh.

Lời dạy này nhấn mạnh việc tránh bám víu vào bất kỳ sự hấp dẫn hay chán ghét nào trong giai đoạn trung ấm, nơi mà tâm thức cực kỳ dễ bị mê lầm bởi các hiện tượng và cảm xúc. Khi bạn không còn cơ thể vật lý, sự bám víu vào những cảm giác như nóng, lạnh, nam, nữ, v.v., có thể dẫn bạn vào những cảnh giới thấp và gây ra sự tái sinh trong những hoàn cảnh khổ đau. Sự tu tập là học cách nhận ra tất cả những cảm xúc này chỉ là những hình ảnh và ảo tưởng, từ đó giúp bạn giải thoát khỏi sự cuốn vào chúng.

Tóm lại, hãy để tất cả các hình ảnh hiện ra một cách tự nhiên như maṇḍala vô cùng tinh khiết của đạo sư (guru) và các vị bổn tôn tâm thể (yidam). Hãy để tất cả các âm thanh vang vọng tự nhiên như sự cộng hưởng tự nhiên của pháp tánh (dharmatā), âm thanh không thể hủy hoại và tính vô ngã. Và nhận ra tất cả các suy nghĩ như sự hiển thị của pháp thân (dharmakāya) nguyên sơ, tinh khiết. Dù có chuyện gì xảy ra — dù là hạnh phúc hay đau buồn, tốt hay xấu — hãy phát sinh lòng thành kính mãnh liệt, sự cúng dường nhất niệm duy nhất đối với các nguồn nương tựa bằng cách nghĩ, "Ba Viên Ngọc Quý - Phật Pháp Tăng, xin hãy biết và chăm sóc con!"

Lời dạy này nhấn mạnh việc nhận thức và đối diện với mọi hiện tượng trong trung ấm như là những thể hiện của tính vô ngã và sự tinh khiết nguyên thủy. Tất cả các hình thức, âm thanh và suy nghĩ chỉ là sự thể hiện của các tầng thực tại sâu xa, không có bản chất cố định. Khi ta hiểu rằng mọi thứ đều chỉ là ảo giác, ta có thể phát triển lòng thành kính mạnh mẽ và sự nương tựa vào ba viên ngọc quý (Phật, Pháp, Tăng), giúp chúng ta vượt qua mọi khổ đau, dù trong hoàn cảnh nào. Khi đối diện với bất kỳ trạng thái nào — dù là hạnh phúc hay khổ đau — niềm tin vững vàng vào ba viên ngọc quý sẽ dẫn dắt chúng ta đến sự giải thoát và tỉnh thức.

Hãy tập trung với sự chú ý tuyệt đối vào việc phát sinh một động lực thuần khiết. Hãy nghĩ: "Tôi sẽ nhận lấy một thân thể thuần khiết, đầy đủ mọi tự do và cơ hội, để tôi có thể thực hiện những làn sóng hành động rộng lớn có lợi cho giáo pháp và tất cả chúng sinh!" Hãy hình dung cha mẹ mà bạn sẽ tái sinh vào như đạo sư (guru) không tách rời với bổn tôn tâm thể, cùng với phối ngẫu của họ. Nhập vào hình tướng của họ với sự tập trung mạnh mẽ. Hãy nghỉ ngơi trong tính vô ngã, vượt qua mọi sự phân biệt khái niệm, và rèn luyện nhận thức thuần khiết trong khả năng của bạn.

Lời dạy này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra động lực thuần khiết trong lúc chuyển sinh, đặc biệt trong trạng thái trung ấm. Khi bạn đang ở trong trạng thái không có thân thể vật lý, động lực của bạn chính là nguồn năng lượng mạnh mẽ giúp bạn vượt qua mọi thử thách và hướng đến sự tái sinh trong một hoàn cảnh thuận lợi để tiếp tục con đường tu hành.

Hình dung cha mẹ tương lai như đạo sư và bổn tôn (yidam) là một phương pháp mạnh mẽ để kết nối tâm thức với những phẩm hạnh thuần khiết, và nhập vào hình tướng của họ không chỉ là sự thiền định về sự hòa hợp mà còn là một cách để luyện tập sự phát triển nhận thức trong sự vô ngã, không phân biệt. Việc luyện tập như vậy giúp bạn dần dần phát triển sự nhìn nhận thuần khiết đối với tất cả mọi hiện tượng và tiến gần hơn đến trạng thái giác ngộ.

Tóm lại, những người bạn đã để lại phía sau sẽ dâng cúng Ba Viên Ngọc Quý thay cho bạn. Họ sẽ thực hiện các hoạt động bố thí cho những người cần giúp đỡ, tụng các kinh điển sâu sắc, và thực hiện các nghi thức cúng dường liên quan đến maṇḍala của các văn bản trong các bộ Mật điển (Tantra). Như vậy, họ sẽ thực hiện những hành động thiện lành mạnh mẽ ở quy mô rộng lớn, mang lại lợi ích lớn cho bạn, vì vậy đừng lo lắng. Hiện tại, chúng ta, đặc biệt, đang thực hiện nghi thức cúng dường này liên quan đến maṇḍala vĩ đại của [chèn tên ở đây]. Vì nghi thức đặc biệt này để thanh tẩy các cõi thấp sẽ mang lại lợi ích lớn cho bạn, hãy xem maṇḍala của bậc Chúa Tể viên mãn vượt trội [chèn tên thần linh] thực sự hiện diện nơi đây. Và khi bạn đứng trước đó, hãy phát sinh lòng tin vào đạo sư (guru) và Ba Viên Ngọc Quý, lòng từ bi đối với tất cả chúng sinh vô số, sự hối tiếc về những hành động sai trái trong quá khứ, cũng như cam kết không tái phạm chúng. Với động lực mãnh liệt rằng bạn và tất cả chúng sinh có thể đạt được giác ngộ, hãy thực hiện các lễ lạy như một hành động thể chất; tụng lời cầu nguyện và các câu kệ quy y; và thực hiện các giai đoạn của thực hành trong tâm trí, không sai sót, qua việc nhận thọ sự gia trì và v.v., trong khi để tâm thức của bạn theo dõi lời văn trong kinh. Làm như vậy sẽ mang lại lợi ích vô cùng lớn cho bạn.

Lời dạy này truyền đạt tầm quan trọng của việc thực hành các nghi thức cúng dường và công đức để trợ giúp hương linh trong giai đoạn trung ấm, và cũng nhấn mạnh vai trò của lòng từ bi, sự hối hận và cam kết sửa chữa trong việc chuyển hóa nghiệp lực. Khi người thân của bạn thực hiện các hành động thiện lành như dâng cúng và tụng kinh, điều đó sẽ giúp bạn thanh tẩy nghiệp xấu và tiến về các cõi cao hơn.

Việc thực hành này không chỉ là một nghi thức cho những người đã khuất, mà còn là cơ hội để chính chúng ta, trong bất kỳ tình huống nào, phát triển lòng từ bi và sự khiêm tốn đối với tất cả chúng sinh, đồng thời tiến xa hơn trên con đường tu tập.

***

Phụ thích:

Sáu loại trung ấm chi tiết:

1.    Trung ấm sinh ra (Trung ấm tự nhiên của đời này): Từ lúc sinh ra cho đến khi sắp chết.

2.    Trung ấm khi nằm mơ: Trải nghiệm tâm thức trong giấc ngủ.

3.    Trung ấm thiền định: Trạng thái khi tập trung, thiền định (nhập định).

4.    Trung ấm lúc lâm chung: Giai đoạn đau đớn khi hấp hối, các yếu tố thể xác tan rã.

5.    Trung ấm tánh chân thật (Dharmata): Giai đoạn ngay sau khi chết, khi ánh sáng rõ ràng của bản tánh tâm hiện ra.

6.    Trung ấm tái sinh (Trở thành): Giai đoạn thần thức đi tìm nơi thọ thai mới.

Các giai đoạn này nhấn mạnh rằng "trung ấm" không chỉ diễn ra sau khi chết mà còn nằm trong từng khoảnh khắc của sự sống, mang lại cơ hội thức tỉnh tâm linh liên tục.

https://www.lotsawahouse.org/tibetan-masters/minling-terchen/liberation-upon-hearing